به نام خدا

                                                               دانشگاه تهران

                                                  دانشکده روانشناسي و علوم تربيتي

                                                     گروه کتابداري و اطلاع رساني

                                            نقش کتابخانه ها در گسترش سواد اطلاعاتي                               

                                               مربوط به درس تاريخ اجتماعي کتابخانه ها

                                                              دکتر نادر نقشينه

                                                                تهيه کنندگان :

                                                           ثريا ذوالفقاري – رياحي

                                                                                                                     زمستان 87

امروزه ما با ورشکستگی بسیاری از ناشران بزرگ و کوچک در سطح کشور مواجه هستیم. این قضیه مارا با یک سوال روبرو می کند: آیا مردم میلی به خواندن کتاب ندارن؟!

با در نظر داشتن سابقه ی فرهنگی ملت ایران و همچنین افزایش روز افزون سواد عمومی و بالا رفتن سطح تحصیلات، منفی بودن پاسخ این سوال غیر منطقی بنظر می رسد.

همچنین در این میان مراکز پرفروش کتاب به چشم می خورد که با استقبال خوبی مواجه هستند. ظاهرا ورشکستگی این انتشاراتی ها بازخوردی از عدم توانایی کتابفروشی ها در جلب مخاطبین می باشد.

مقدمه

وقتی که برای کاروزی به یک سازمان نامی دولتی رفتم، بیشترین چیزی که جلب نظر می کرد عدم انگیزه کارمندان سازمان بود. این برای من دانشجو که تا حالا در محیط نیمه پرتحرک و جنب و جوش دانشگاه بودم جای تعجب داشت. افراد از هیچ کاری که نمی کردند راضی و خوشحال بودن!

نکته جالب تر روش برخورد سازمان بود، کارمندی که به دنبال حل مشکلات سازمان و راهکار های جدید و کارا تر بود، با کارمندی که تنها در زمان لازم در محل کار خود حضور داشت برخورد یکسان بود.

اگر حیات سازمان به نحوه عملکرد آن وابسته نباشد، سازمان نیز احتیاجی به کارمندان با عملکرد قابل قبول و کارا نخواهد داشت. و وقتی همه بهترین در جایگاه خود هستند، تلاش برای بهبود و رفع اشتباه ها و یادگیری معنی نخواهد داشت.

خواندن یک حکایت در این رابطه خالی از لطف نیست، برای همین این متن حکایت را در زیر آوردم

ماهي تازه يكي از غذاهاي اصلي مردم ژاپن است. ژاپن كشوري جزيره اي ست كه محصور در آبهايي است كه منبع عظيم ماهي را در خود دارد. اما سالها پيش بعلت صيد بي رويه با استفاده از تكنولوژي هاي پيشرفته، منابع آبزيان در سواحل ژاپن و مناطق اطراف به شدت كاهش يافت به صورتي كه كشتي هاي صيد ماهي مجبور شدند به آبهاي دورتر براي صيد ماهي بروند. اما مشكل اين بود كه با طي مسافت زياد، ماهي ها تازگي خود را از دست مي دادند و ژاپني ها كه عادت به خوردن ماهي تازه داشتند رغبت چنداني به خوردن ماهي هاي جديد از خود نشان نمي دادند.

صاحبان كشتي ها و صنايع ماهيگيري براي حل اين مسئله در كشتي ها، حوضچه هايي تعبيه كردند. در واقع پس از صيد ماهيها، آنها را در حوضچه ها مي ريختند تا ماهي ها زنده به ساحل برسند و بلافاصله مصرف شوند. علي رغم اين ترفند هنوز مردم عقيده داشتند كه اين ماهي ها نيز مزه و طعم ماهي تازه را ندارند و از آنها استقبال نكردند.

صاحبان كشتي ها كه خود را با يك بحران بزرگ و جدي روبرو مي ديدند به فكر يك راه حل نهايي افتادند. تحقيقات نشان مي داد درست است كه ماهي ها زنده به ساحل مي رسند اما چون همانند محيط طبيعي خود از حركت و فعاليت برخوردار نبودند، هنگام مصرف نيز طعم ماهي تازه را نمي دادند. راه حل نهايي استفاده از كوسه ماهي هاي كوچكي بود كه آنها را در حوضچه هاي ماهي ها انداختند. هر چند تعدادي از ماهي ها توسط اين كوسه ماهي ها شكار مي شدند اما درصد عمده اي زنده مي ماندند. در واقع از آنجا كه ماهي ها مرتب توسط كوسه ها مورد تعقيب قرار مي گرفتند، يك لحظه آرام و قرار نداشتند و همان تحركي را از خود نشان مي دادند كه در محيط طبيعي زندگي خود داشتند. ناگفته پيداست كه ژاپني ها از اين ماهي ها استقبال كردند و آنها را به عنوان ماهي هاي تازه مي خريدند.

اگر مي خواهيد هميشه در حال حركت، رشد و پويايي باشيد كوسه اي در حوضچه زندگي خود بيندازيد؛ كوسه مشكلات. زيرا آنچه زندگي ما را تهديد مي كند سكون، بي تحركي و در جا زدن و در نهايت پوسيدن است.

آبي كه بر آسود زمينش بخورد زود              دريا شود آن رود كه پيوسته روان است (هوشنگ ابتهاج)

برای بحث در باره نهادینه کردن کتابخانه ها در ابتدا نیاز به چند تعریف پایه ای جامعه شناسی داریم، در ادامه از کتابخانه به عنوان نهاد یاد می کنم، و در انتها بعد از تعریف خصوصی سازی و شمردن اهداف آن ، اصلاحات حاصله از خصوصی سازی را به عنوان عاملی برای توجه بیشتر به ارزش اطلاعات و به دنبال آن نهادینه کردن کتابخانه ها معرفی می کنم.

برای بحث در باره نهادینه کردن کتابخانه ها در ابتدا نیاز به چند تعریف پایه ای جامعه شناسی داریم، در ادامه از کتابخانه به عنوان نهاد یاد می کنم، و در انتها بعد از تعریف خصوصی سازی و شمردن اهداف آن ، اصلاحات حاصله از خصوصی سازی را به عنوان عاملی برای توجه بیشتر به ارزش اطلاعات و به دنبال آن نهادینه کردن کتابخانه ها معرفی می کنم.

دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی 

گروه آموزشی کتابداری و اطلاع رسانی

نقش تاریخ اجتماعی بر نهادینه سازی کتابخانه ها

مربوط به درس : تاریخ اجتماعی کتابخانه ها

استاد : دکتر نادر نقشینه

تهیه کننده : زهرا سلیمی

نیمسال اول : 88-87

چکیده :

تاریخ اجتماعی یکی از پدیده هایی است که تاثیر آن در  جوانب مختلف جوامع بشری به وضوح مشاهده می شود. کتابخانه ها نیز به عنوان شاخه ای از نهاد آموزشی تحت تاثیر این پدیده قرار گرفته اند. در این مقاله سعی می شود با تعریف کتابخانه، نهاد و نهادینه شدن به  بررسی سیر تحول و کارکرد اجتماعی کتابخانه و تاثیر آن بر رشد ، شکوفایی وپیشرفت یا انحطاط و زوال جامعه و کتابخانه و همچنین نهادینه شدن کتابخانه ها پرداخته شود در سراسر تاریخ فرهنگ ، کتابخانه به عنوان نهاد اجتماعی بازتابی از شرایط زمان بوده است . از دیرباز کتابخانه ها بر اساس نیازهای قشرهای اجتماعی  زاده می شود کتابخانه و اجتماع از گذشته تاکنون پا به پای هم پیش رفته اند همبستگی بین کتابخانه و اجتماع را در کتابخانه های عمومی می توان دید . تاریخ کتابخانه در هر سرزمین جزئی از تاریخ تمدن آن سامان بوده است و گویای تفکرات اجتماعی در دوره های گوناگون . کتابخانه به عنوان نهادی اجتماعی ، جزء جدایی  از پیشرفت نبوده بلکه به منزله جزئی از کل پیشرفت بوده است .(موکهرجی ،1368). به طور کل سیر تحول اجتماعی کتابخانه ها از گذشته تاکنون شامل : کتابخانه های نخستین ، کتابخانه های قرون وسطی ، کتابخانه های عصر چاپی ، کتابخانه های ملی ، کتابخانه های عمومی و کتابخانه های دانشگاهی بوده است .

با سرعت گرفتن تغییرات اقتصادی و فرهنگی و اجتماعی نهاد آموزشی برای هماهنگ ساختن خود با این تغییرات به کتابخانه ها متوسل شده است . از آنجایی که کتابخانه ها در طول تاریخ با آموزش همراه بوده اند به عنوان یکی از مهمترین مراکز اطلاع رسانی به حساب می آیند . به طور کلی کارکرد کتابخانه در قبال اجتماع ، سرگرمی و آموزش است که در پاسخ به نیازهای اجتماع به طور قابل ملاحظه ای ریشه دوانده اند

دانشگاه تهران

دانشکده علوم تربيتي و روانشناسي

گروه آموزشی کتابداري و اطلاع رساني

کتابخانه به منزله یک نهاد اجتماعی

مربوط به درس:  تاريخ اجتماعي كتابخانه ها

استاد: جناب آقای دکتر نقشینه

تهیه­کننده: مريم فياضي

نیمسال اول 87-1388

چکيده:

    نهاد اجتماعي يک اصطلاحي جامعه شناختي است ، كه به نظامي به نسبت پايدار و سازمان يافته از الگوها ي رفتاري، نقش ها و تعاملات انساني­ـ­اجتماعي اطلاق مي شود، كه بنا به ضرورت و نياز اجتماعي، فرهنگي،سياسي و اقتصادي جوامع شكل گرفته و با ويژگي هايي چون هدفمندي،دارا بودن چار چوب و يكپارچگي ساختاري، دوام و پاياني نسبي، پويايي و انطباق پذيري، وجود هنجارها و ارزش هاي مدون و غير مدون موردشناسايي قرار مي گيرد. نهاد کتابخانه يكي از مهمترين نهادهاي جامعه انساني است كه با وجود تحولات گوناگوني كه در آن رخ داده است همچنان كاركردهاي مهمي برعهده دارد. در اين مقاله سعي شده است که کتابخانه به عنوان يک نهاد  اجتماعي بررسي شود.

کليد واژه: کتابخانه، نهاد، نهاد اجتماعی

مقدمه

نهاد­هاي اجتماعي

1.1.  تعريف نهاد[1]

  نهاد، نظامي به نسبت پايدار و سازمان يافته از الگوها ي اجتماعي است که برخي رفتارهاي نظارت شده و يکسان را با هدف برآوردن نيازهاي اساسي جامعه در بر مي گيرد.(کوئن، 1372، ص.151)

مثال: در هر جامعه اي پنج نهاد اجتماعي بنيادي وجود دارند. اين نهادها عبارتند از نهاد خانواده، نهاد آموزشي، نهاد مذهبي، نهاد اقتصادي، نهاد حکومتي. هر نهادي کارکردها و مسئوليتهاي معيني دارد که به افراد جامعه واگذار مي شوند.(کوئن، 1375، ص.110)

1.2.  ويژگي هاي نهاد هاي اجتماعي[2]

   نخست اينکه اولين هدف هر نهاد ، ارضاي نيازهاي اجتماعي معيني است. دوم اينکه نهادها، متضمن ارزشهايي نهايي است که اعضا در آن شرکت دارند. سوم اينکه به نسبت پايدارند، تا حدي که الگوهاي رفتاري جا افتاده در نهاد ها به صورت بخشي از سنت فرهنگي يک جامعه در مي آيند. چهارم اينکه بنيان هاي اجتماعي نهادها آنچنان عام وگسترده است که فعاليت هاي آن، جايگاه عمده اي را در پهنه جامعه به خود اختصاص مي دهد، به طوري که هر تغيير چشمگير در نهاد، احتمالاً موجب تغيير در ديگر نهاده مي شود. (کوئن، 1372، ص. 153-151)

1.3.  نهادي شدن

   نهادي شدن ، فرايند توسعه نظام منظمي از هنحارها، پايگاهها و نقش هاي مشخص و به هم پيوسته است که جامعه آن را پذيرا شده است. از طريق نهادي شدن ، رفتارهاي خودانگيخته و پيش بيني ناپذير ، جاي خود را به رفتار نظام يافته و پيش بيني  پذير مي دهد. (کوئن، 1372،ص. 153-151)

1.4.  رابطه  ميان نهادها و انجمن[3]

   از آنجا که نهادها نظامي از الگوهاي اجتماعي سازمان يافته و روابط مشخصي را ايجاب مي کند، ضرورتاً افرادند که در درون هر نهاد، در کنش متقابل قرار دارند. اين افراد، جايگاههايي را در کل ساختار نهادها اشغال و نقش متناظر آن را ايفا مي کنند . در درون هر نهاد معين، ممکن است اين افراد ، سازمان يا انجمن تشکيل دهند تا بتوانند به صورت مؤثرتر نقشهاي خود را، با سازمان يافتگي لازم ايفا کنند. (کوئن، 1372،ص.154)

2.     کتابخانه

2.1.  تعريف

از نظر کارکردي و اجتماعي تعاريف زير را مي توان ارائه کرد:

 ـ کتابخانه نهادي است اجتماعي که سازوکار اصلي ذخيره سازي، حفاظت و اشاعه دانش و اطلاعات را فراهم مي سازد.

ـ کتابخانه نهادي است زاده ي جامعه که در طول تاريخ تمدن در خدمت حفظ و نشر دانش بوده است.

ـ کتابخانه نهادي اجتماعي است که روح تمدن بشري را حفظ و نگهداري کرده است.

ـ کتابخانه نهادي است که کارکردهاي اصلي حرفه کتابداري يعني جمع آوري، سازماندهي، اشاعه و مديريت منابع اطلاعاتي در آن انجام مي شود.

ـ کتابخانه پلي است ميان دانش مضبوط بشري بين نسلهاي گذشته، حال و آينده.

با تلفيق اين تعاريف مي توان کتابخانه را اينگونه تعريف کرد:

کتابخانه نهادي اجتماعي است که با ذخيره سازي، حفاظت و اشاعه پيشينه هاي مکتوب، ديداري و شنيداري و الکترونيکي با استفاده از خدمات کارکنان آموزش ديده و در خدمت تعليم و تربيت و توسعه سياسي، اقتصادي، اجتماعي، علمي و فرهنگي است. (مزيناني، 13۸1).

2.2.  هدف­هاي کتابخانه

هدفهاي کتابخانه، به ويژه کتابخانه عمومي، عبارتند از:

-        کمک به توسعه و اعتلاي دانش.

-        استفاده از اوقات فراغت براي بهسازي رفتاري شخص به عنوان يک فرد و عضوي از جامعه.

-        شناخت و دريافت هنر.

-        اعتلاي قدرتهاي خلاقه و روحي.

-        توانايي بيشتر در انجام امور روزمره و کار.

-        برداشت صحيح از قيود و فشارهاي اجتماعي و سياسي.

-        کمک به فرد براي اينکه عضو بهتري در جامعه و خانه باشد.

-        همگام بودن با پيشرفتهايي که در زمينه­ي ­دانش به وجود مي آيد.(سلطاني، 1379، ص.17-18)

-        خودآموزي دائم

2.3.  وظايف و کارکردها­ي کتابخانه

-        به طور کلي هر کتابخانه، پنج کارکرد اصلي دارد:

-        جمع آوري منابع يا مجموعه سازي

-        حفاظت و نگهداري منابع

-        سازماندهي منابع

-        اشاعه اطلاعات (توزيع و در دسترس قرار دادن اطلاعات موجود در منابع

-        مديريت کتابخانه(مزيناني، 1379، مقدمه).

موانع تحقق کتابخانه خلاق

یوسف عابدی

کتابخانه ها و مراکز اطللاع رسانی در هر جامعه نشان دهنده سطح فرهنگی جامعه و میزان توجه به علم و علم پروری درجامعه است.به طوري كه در هر جامعه وجود كتابخانه به خصوص كتابخانه هاي عمومي كه آن را آموزشگاه بزرگسالان نيز مي نامند درراستاي آموزش افراد بي سوادكمك شاياني مي كند . كتابخانه ها با گرد آوردن منابع گوناگون پژوهشي در كمك به محققان نقش قابل توجهي دارند. در جوامع پیشرفته با تعداد زیادی از این مراکز مواجهیم که با بررسی تعداد کتابخانه ها و میزان پیشرفتگی جوامع می توان به این نتیجه رسید که بین کتابخانه و پیشرفت جامعه رابطه مستقیم برقرار است زيرا اين جوامع به اهميت مطالعه و تحقيق و در نتيجه كتابخانه كه محل ارائه ملزومات آن به افراد جامعه است پي برده اند .  اما آیا براستی هر چه تعداد کتابخانه های جامعه ای بیشتر باشد آن جامعه پیشرفته است و عامل دیگری در این باره دخیل نیست؟

چه بسا جوامعی وجود دارند که تعداد كتابخانه هاي مناسبي دارند ولی هنوز در دسته کشورهای جهان سوم محسوب می شوند(مانند ايران).

قبل از اینکه کتابخانه بسازیم باید ابتدا به این نکته توجه کنیم که کتابخانه برای چه کسانی ساخته می شود و باید حاوی چه منابعی باشد. هدف ما ساختن انبار کتاب نیست. هدف ساختن محلی برای آموزش، شکوفایی فکری، و پر کردن اوقات فراغت و ايجاد عادت به مطا لعه می باشد. اما چگونه افراد را در درجه اول علاقه مند به مطالعه کرده و سپس کتابخانه را در جامعه جا بیاندازیم.

بحث در مورد نحوه علاقه مند کردن افراد بحثی جدا و طولانی است که از موضوع این نوشته خارج است ولی چگونه کتابخانه را در جامعه جا بیندازیم یا به اصطلاح علمی آن را نهادینه کنیم.

نهادها با توجه به نیاز ها در جامعه به وجود می آیند همجنانکه پنج نهاد اصلی همه در پاسخ به یکی از نیازهای انسان به وجودآمده اند مانند  نهاد سیاسی كه در پاسخ به حس قدرت طلبی و نهاد آموزش در پاسخ به نیاز فایق آمدن به محیط به وجود آمدند

بنابراین اگر بخواهیم نهادی بوجود بیاوریم باید احساس نیازی به وجو د آید و سپس نهاد مربوطه را ایجاد کرد. برای نمونه قوانین راهنمایی و رانندگی که در جامعه نهادینه شده است در نظر بگیریم خواهیم دید که اگر اعضای جامعه به این قوانین احترام نگذارند اولین کسانی که متضرر خواهند شد خود شان هستند و باید متقبل ضرر های جانی و مالی مربوطه شوند.

کتابخانه نیز باید بدین صورت باشد و از هر راه که شده باید فرهنگ کتابخوانی و تحقیق را جا انداخته و سپس در جواب این نیاز کتابخانه ها را ایجاد کنیم. البته ایچاد کتابخانه نیز نباید بدون اندیشه و بررسی انچام شود. قبل از ایجاد کتابخانه در هر بافت و هر جامعه باید به بررسی پیشینه های تاریخی،عقاید، آداب و رسوم، و علایق افراد آن جامعه توجه کرده و کتابخانه را با توجه به این موارد طراحی و مواد و سازمان دهی  مناسب را در مورد آن اعمال نماییم.البته عوامل اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی دیگر نیز مانند :آزادی فکر و اندیشه،خوبی وضع اقتصادی مردم،نظام آموزشی و.. نیز در این مورد دخیل است  که قابل توجه هستند

در جامعه ما ایجاد کتابخانه صرفا نوعی تقلید از جوامع پیشرفته بود ه و بررسی و مطالعه قابل توجهی در راستای نوع ساختمان و نوع منابع و منابع مورد نياز جامعه كتابخانه  صورت نمی گیرد . بنابراین نتیجه این بی برنامگی،  كتابخانه هاي با تعداد مراجعان كمك و پايين بودن روح تحقيق و پژوهش است بطوري كه اكثر مراجعان بيشتر به خاطر استفاده از سالن مطالعه كتابخانه به آن مراجعه مي كنند

منابع:

ابرامی،هوشنگ. شناختی از دانش شناسی.تهران : کتابدار،1384

دوران،بهزاد.تقریرات کلاس "کتابخانه عمومی و توسعه فرهنگی".نیمسال دوم86-85دانشگاه تهران.

نقشينه،نادر.جزوه كلاس تاريخ اجتماعي ايران. سالتحصيلي 88-87

مزینانی، علی. کتابخانه و کتابداری. تهران: سمت،1386

مقدمۀ مقدمه

          روزی عده ای آمدند و آمار گرفتند و کارهای بی شماری کردند تا اینکه بالاخره این رأی  راصادر کردند که آمار مطالعه در کشورمان بسیار پایین است .              

   عده دیگر که بی ربط با عده قبلی نبودند آمدند و فکر کردند تا راه چاره بیندیشند                                                     اول گفتند که مردم چرا مطالعه نمی کنند یافتن پاسخشان چندان هم مشکل نبود کافی بود از خودشان سوال کنند یا اینکه برای چند لحظه  به خودشان به عنوان یک شهروند کم مطالعه بنگرند به هر حال قرار شد از خود مردم سوال شود...

پرسیدند: چرا مطالعه نمی کنید؟

گفتند: وقت نداریم .

جواب دادند:  ما وقت های مرده شما را به شما هدیه می دهیم جایی که وقتتان تلف می شود و هر جایی که شما بخواهید کتاب را برایتان می آوریم این وقت و این کتاب! دیگر چه می گویید؟

 گفتند : حوصله نداریم، آنقدر دغدغه فکری داریم که حوصله نداریم کتاب بخوانیم که شاید آن هم برای خود دغدغه ای شود.    

       جواب دادند: کتابی برایتان طراحی می کنیم چاپ می کنیم و عرضه می کنیم و به شما می فروشیم که طنز باشد و شاید گاهی اوقات شادتان نیز بکند.

 گفتند: پول زیادی نداریم که به کتاب بدهیم.

 جواب دادند :پول زیادی از شما نمی گیریم، ارزانتر از آنچه که فکر کنید!

 حالا چه می خرید؟ می خوانید؟ کتابخوان می شوید؟

 این گفتندو گفتیم ها آنقدر ادامه پیدا کرد که طرحی به نام کتاب مترو پا به عرصه وجود گذاشت طرحی که اکنون تقریباً دوساله شده است.  عده ای از آن استقبال می کنند و همان روز اول آن را می خرند و می خوانند و شاید هم به دیگران می دهند و منتظر شماره بعدی آن که خدا عالم است که کی می آید می شوند و عده ای هم  از کنارش بی تفاوت می گذرند، و عده دیگری هم اصلاً از وجود این شی خارجی مطلع نیستند و می گویند کتاب مترو! اسم یک کتاب است؟ درباره ساختن مترو است ؟ یا رمان کتاب مترو را می گویید ...

به هر حال این طرح جدید مراحل مختلف را پشت سر گذاشت و اجرا شد.

کتابخانه های دانشگاهی بعنوان مهم ترین جایگاه تولیدات علمی در هر کشوری از اهمیت بالایی برخوردارند و توجه به آنها نشان از توجه به پژوهش  و تحقیق در میان جامعه علمی و عللاقه مندان به تحقیق است. در این میان برخی دانشگاهها بخاطر موانع خاصی چه از لحاظ سطح علمی و چه از لحاظ دوری از مراکز معتبر دانشگاهی مهجوراند و کمتر توجهی به آنها می شود.

دانشگاه پیام نور و آزاد الیگودرز از این جمله اند. که در این باره به بررسی مشکلات و ارائه راهکارها می پردازیم.

متن کامل این بررسی را در ادامه مطلب میتوانید ببنید.

"بسمه تعالی"

دانشگاه تهران

دانشکده روانشناسی وعلوم تربیتی

موضوع:

                                   " نهادینه ساختن کتابخانه روستایی"

استاد محترم:

مهندس نادر نقشینه

دانشجو :

اکرم گرمابی

پاییز 87

چکیده

کتابخانه یک نهاد اجتماعی است که نقش مهمی در اعتلا و پیشرفت فرهنگ انسانی ایفا می کند. به منظور استفاده هرچه بیشتراز کتابخانه ها  نهادینه ساختن آنها امری گریز ناپذیر است .با توجه به محیطی که کتابخانه قرار است در آن نهادینه شود، کار وتلاشهای انجام شده در این زمینه متفاوت است .اهداف تاسیس کتابخانه ، راههای ترویج کتابخوانی و عوامل موثر در عدم استفاده از کتاب ها در این زمینه مور دبررسی قرار می گیرد.

کلید واژه ها : کتابخانه ، روستا ، نهاد اجتماعی

مقدمه

کتابخانه به منزله نهادی اجتماعی

مطالعه جامعه و فرهنگ انسانی در طی اعصار نشان داده است که کتابخانه ها در تمامی دورانها به منزله بخشی از بافت اجتماعی وجود داشته اند. کتابخانه ، به عنوان نهادی اجتماعی جزء جدایی از پیشرفتاجتماعی نبوده است. هنگامی که جامعه ازافراد خود انتظار دارد برای زندگی در آن فردی خودفرمان ، دوستدار حقیقت ، مطلع ، بردبار ، محترم ، زیباشناس ، شهروندی جهانی و ... باشند ، برای برآورده کردن این انتظارات ، امکان بالقوه کتابخانه به عنوان نهادی اجتماعی که می تواند چنین افرادی را به بار آورد در می یابیم و اینکه کتابخانه هاجاده اصلی پیشرفت را آماده می سازند حقیقتی بدیهی می شود.

با یک حساب سرانگشتی می توان به این نکته پی برد که نیمی از فرزندان تحصیلکرده خانواده های روستایی ما از محیط خنثی و راکد روستا کنده شده  ،شهرنشین شده اند. این پدیده که مهاجرت نام دارد ، به دوبافت مهم و کلیدی جامعه روستایی ، یعنی بافت اجتماعی (ازلحاظ خالی شدن روستا از افراد تحصیلکرده ) و بافت اقتصادی (از لحاظ باقی ماندن نیروی کار سنتی و ناکارآمد کشاورزی و باغداری ) لطمه ای جبران ناپذیر وارد می کند که در نهایت منجربه رکود و توقف و یا کندی بافت فرهنگی روستا می گردد. پس وظیفه ما تحصیلکرده گان جامعه روستایی است که جهت ایجاد توازن و رشد و تقویت این بافت ها برای نسل های در حال تحصیلمان بکوشیم.

چیزی که نباید از نظر دور داشت ، عامل زمان در عصر پیشرفتهای امروزی است که ما ار برانگیخته است تا به ایجاد یک نهاد نیرومند فرهنگی ، کتابخانه روستایی ، در درون روستا اقدام کنیم ، زیرا معتقدیم رسیدن به اهداف  بالای جامعه روستایی بدون وجود چنین نهاد نیرومندی در دل روستا با محال کندی و خستی پیش می رود که هم اکنون شاهد آنیم.

آیا در عصری که پیشرفته ترین الگوی شهرنشینی گریز از مرکز شهر و سکونت در نواحی به دور از مظاهر صنعت زدگی شهری و آرمیدن در دل طبیعت پاک پر ازگل و گیاه است ، تلاش برای پیشرفت همه جانبه سکونت گاههای روستایی کاری بیهوده و غیر منطقی جلوه می کند ؟

عوامل موثر در عدم استفاده ازکتاب و کتابخوانی

·   عدم فرهنگ سازی مناسب در خانواده . هدف خانواده درای محیط فثط طالعهکتب درسی و کسب نمره بالا توسط دانش آموز است

·        حجم سنگین کار در خانواده های روستای و اشتغال جوانان در مزارع وکمبود زمان مناسب برای مطالعه

·        گرانی کتاب و نبود قدرت خرید توسط  مردم و اقشار کم درآمد

·        نبود کتاب فروشی

·        نبود برنامه های مناسب از طرف آموزش و پرورش برای مطالعه کتب غیر درسی

راههای ترویج کتابخوانی

·        توجه خانواده ها به مطالعه در سنین پایین و نهادینه کردن آن

·        تشکیلساعات مطالعه آزاد در برنامه هفتگی وقرار دادن آن به عنوان واحد درسی

·        تشکیل کتابخانه در مساجد روستاها

·        برگزاری مسابقات کتابخوانی در سطح روستا

علاوه بر این عوامل و در کنار فراهم آوردن کتابهای متناسب با نیاز افراد ، اقدامات مناسبی  هم برای نهادینه کردن فرهنگ مطالعه و کتابخوانی باید انجام شود . باید علل اصلی مطالعه که در واقع افزایش آگاهی عموم مردم در مسائل مختلف و در نهایت پیشبرد سطح علمی جامعه و مردم است در کنار مطالعه در اذهان مردم نهادینه شود .

اهداف محلی برای تاسیس کتابخانه عبارتند از :

·   بالا بردن سطح سواد اطلاعاتی مردم روستایی جهت صرفه جویی در زمان و انرژی انسانی و شغلی شان به عنوان مهمترین گزینه

·        رشد فرهنگ مطالعه و پرورش نسل ها و گروههای سنی مختلف

·   جذب تحصیل کرده گان روستایی به ماندگاری در این محیط و به کارانداختن نیروی کار جوان و تخصص شان درزمینه های مختلف مشاغل آنها

·   آموزش زنان ومردان روستایی از طریق پوسترها و cd های آموزشی در تمام زمینه های گوناگون زندگی روستایی از بهداشت گرفته تا کشاورزی ودامداری ، در مساجد و جا انداختنفرهنگ استفاده مفید از این بناها بعنوان ستونهای نگهدارنده فرهنگ اسلامی

·   نهادینه کردن فرهنگ در حفظ محیط زیست روستایی و ایجاد کمربندی ایمنی روستایی جهت جلوگیری از شیوع بیماریهای مختلف انسانی و دام و طیور که متاسفانه به صورت فصلی به جامعه روستایی هجوم می اورند.

·   باز کردن پنجره های نیمه باز افکار عمومی روستایی به جهان خارج و رشد آگاهی های سیاسی و فرهنگی از طریق تامین نشریات و روزنامه ها در کتابخانه

·   ایجاد انگیزه و علاقه در میان نسل جوان در گرایش به کشاورزی و دامداری و باغداری علمی و نوین و نجات اقتصاد روستایی از طریق آموزش و تبلیغات گسترده جهت استفاده بهینه از زمینهای حاصلخیز و محدود روستایی در تمام فصول

·   فراهم آوری بسترهای رشد وبالندگی برای طبقات محروم از طریق دستیابی به امکانات علمی –فرهنگی و ایجاد انگیزه و کارآمدی و هدایت انرزی طبقات مرفه روستایی که همگی در جهت اعتلای جامعه روستای خواهد بود

·   نهادینه کردن تاریخ محلی از طریق آرشیو فرهنگ روستایی یعنی کسب و ثبت اسنادقدیمی و تحولات ورز جامعه روستایی

·   ارتقای منطقه روستایی به یک سکونتگاه بالنده اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی برای اقشار مختلف ضعیف ، متوسط و مرفه روستایی

از آنجائیکه کتابخانه و مرکز الاع رسانی مورد نظر ما می تواند به عنوان یک کتابخانه عمومی – روستایی بحساب آید ، اهداف و وظایف هر دو نوع کتابخانه را می توان به کار برد.

اهداف جامع کتابخانه از دیدگاه علمی عبارتند از :

·        پر کردن اوقات فراغت افراد جامعه به نحوی که باعث بهسازیرفتارهای فردی و اجتماعی آنها شود.

·        بالا بردن تواناییهای افراد جامعه برای انجام دادن امور روزمره و حرفه ای

·        کمک به فرد برای اینکه عضو بهتری برای جامعه و خانواده باشد.

·         کمک به فرایندهای خودآموزی سوادآموزی و کسب سواد اطلاعاتی

·        همگامی با آخرین پیشرفتهایی که در علوم و فناوریهای مختلف به وجود آمده است.

·    ارائه خدمات جانبی از قبیل برگزاری نمایشگاهها ، نمایش فیلم – تئاتر، انجمنهای کتابخوانی ، سخنرانیها  ،جشنها ، کتابخوانی برای کودکان و نوسوادان

·        ارتقای سطح آگاهیها ، معلومات ، دانش و بینش روستائیان بویژه قشر جوان و نوجوان روستایی

·        ایجاد زمینه مناسب برای تحقق توسعه فرهنگی ، اجتماعی ، اقتصادی ، سیاسی در سطح روستاها

·        افزایش حس تعاون دربین روستائیان و ایجادمیل مشارکت در آنان

·        فراهمآوری کانالهای ارتباطی بین رویتاها و مراکز علمی، اموزشی و ترویجی

·        برقراری ارتباط بین روستاها با رده های برنامه ریزی در سطوح محلی و ملی.

نتیجه گیری

به منظور نهادینه ساختن یک امر در یک محیط یا اجتماع خواه شهری یا روستایی ، ابتدا باید فرهنگ آن زمینه راهموار ساخت ، کتابخانه نیز ازاین قاعده مستثنی نیست .

دراین راستا  به نظرمن تبلیغات و اطلاع رسانی می تواند گزینه موثری باشد تا ابتدا اذهان مردم را با این پدیده آشنا ساخت تا به تدریج جایگاه خودرا دربین مردم بیابد.همین طور می توان مدارس ر ادر این زمینه نقطه آغازی درنظر گرفت وتا ازهمان کودکی مفهوم کتاب و کتابخوانی دردرون آنها نهادینه شود.

همه این عوامل بدون در نظرگرفتن کمک و همکاری همه جانبه خانواده ها و دستکاههای فرهنگی کشور امکان پذیر نمی باشد.

در نهایت اگر مکان یا نهادی نقطه شروع و کانون شهروندی باشد ، آن نهاد یا مکان چیزی غیر ازکتابخانه نخواهد بود.جایگاه ، ارزش و اهمیت کتابخانه سازی کمتر از مدرسه سازی و مسجد سازی نیست وچه خوب است افرادخیر در حوزه کتابخانه سازی نیز خیرات وکمک کنند.  

منابع وماخذ

مزینانی ، علی.کتابخانه و کتابداری . تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها ( سمت ) ، 1379.

www.golbagh.com

www.google.com  

فهرست مندرجات :         

چکيده : 3

مقدمه : 3

طرح کتاب اتوبوس.. 3

اهداف این طرح : 4

چرا کتاب رایگان طرح کتاب اتوبوس "بهای پشت جلد دارد 6

موضوعات: 7

معیار های خرید کتاب: 7

درباره شیوه‌های انتخاب کتاب‌ها : 7

مشکلات : 8

ایران : 8

تلويزيون و كم‌كاري. 9

در خارج. 9

تفاوت طرح کتاب اتوبوس با طرح کتاب مترو : 10

طرح کتاب شهر. 11

پيشنهاد : 11

نتيجه گيري. 12

منابع : 12

                                                     دانشگاه تهران

                                       دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی

                                         درس :تاریخ اجتماعی کتابخانه ها

                                                   استاد :دکتر نادر نقشینه

                                                     تحقیق :کتاب اتوبوس

                                                     دانشجو :زهر امامی

                                                    نیم سال :87-88

چکيده :  

از سال 1383 اين طرح با اجراي جشن کتاب  شروع شد و سازمان فرهنگی و هنری شهرداری تهران که با مشارکت شرکت واحد اتوبوسرانی تهران و حومه انجام شد.هدف اصلي گشترش فرهنگ مطالعه است مذهبی ،ادبیات مفاخر ،شخصیت و مشاهیر ،بهداشت ،تغذیه ،دفاع مقدس ،انقلاب اسلامی گزیده رمان و غيره است مشکلات کلافگي ماندن در تهران و کمبود حمل ونقل مي باشد در خارج از روش خواندن هم مهيج استفاده کرد ه است و در اين مقاله تفاوت کتاب اتوبوس و کتاب مترو آورده است

مقدمه :

در جامعه اي زندگي مي کنيم فرهنگ مطالعه کتاب خواني خيلي کم است و مردم خيلي کم به مطالعه مي پردازند و شايد يکي از علت هايش اين باشد مردم در زندگي مشکلاتي دارند و حوصله کتاب خواندن ندارند و طرحي ايجادشده که يکي از اهدافش فرهنگ کتاب خواني است

در اين تحقيق شروع طرح کتاب اتوبوس و موضوعاتو معيارهاي خريد کتاب و اهداف و      وضعيت مطالعه در ايران و خارج آورده ام

طرح کتاب اتوبوس

از ابتدا این طرح "طرح کتاب اتوبوس "نام داشت ،از سال 1383این طرح اراِئه شده است که از ابتدای سال1386 اولین کتابها در سبد های ویژه آن در یک اتوبوس قرار گرفت .

طرح کتاب اتوبوس بخشی از طرح کتاب شهر است .

این طرح با اجرای جشن کتاب تهران در حوزه کتاب بود شروع شد و یک هفته بعد از هفته کتاب به اجرا در آمد .

                                              http://www.hamshahrionline.ir/New

این طرح کتاب انتخاب شده است :

در ایران اقبال مردم به مطالعه کم است و کتاب در مواجهه با روزنامه از عمر طولانی تری برخوردار است .از طرف دیگر روزنا مه ها به دلیل ابن که باید هر روز تعویض شوند مقرون به صرفه نیست .( www.qudsdily.c om/archive  )

 این طرح کتاب اتوبو س،سازمان فرهنگی و هنری شهرداری تهران که با مشارکت شرکت واحد اتوبوسرانی تهران و حومه انجام شد.

نخستین مرحله از قرار دادن سبد کتاب در اتوبوس در اتوبوس های درون شهری در منطقه 14 تهران و در خطوط اتوبوس بخش خصوصی در مسیر پارک سوار شهید محلاتی به میدان هفت تیر آغاز شد.

                                                         (www.magiran.com/npiview.,asp)  

رسیدن به حالت تعادل در تولید و توزیع کتاب و برطرف کردن هیجان کاذب ناشی از تعدد کتاب در روحیه مخاطبان کتاب اتوبوس برنامه ریزی جدی و اصولی انجام گرفته که بر همین اساس به طور هفتگی یک عنوان کتاب از سرفصل هایی که بر اساس نیازسنجی مشخص شده در شمارگان 25 هزار نسخه چاپ و در اتوبوس های تحت پوشش طرح قرار میگیرد                               (www.namaye.new.k86  )

اهداف این طرح :

    * آشنایی عامه  مردم با ادبیات ،مفاخر ،و تاریخ خودشان

هدف اصلی :گسترش فرهنگ مطالعه در کنار سطح دانش و فرهنگ عمومی

     ( /86   ww w.khz.iplf.ir/news)

؛ موضوعي كه نسبتا با آن بيگانه هستيم و هميشه كتاب را خيلي ارزان به فيلم و برنامه هاي تلويزيوني فروخته ايم. امروزه از هر نوجوان و جواني بخواهي نام 10 بازيگر معروف دنيا را ببرد، بدون درنگ اين كار را انجام مي دهد اما در گفتن نام يك نويسنده معروف عاجز است. به نوعي در ايران با بحران كتابخواني مواجه هستيم كه اين طرح مي تواند راه حلي برايش باشد.

در جامعه بابحران مطاله و فرهنگ كتاب خواني روبه رو هستيم شايد يكي از علت هايش گراني كتاب باشد وديگر اين كه بيشتر مردم مي گويند فرصت براي كتاب خواندن ندارند و از گراني حرف مي زنند .

 این طرح هدف اصلی آن گسترش فرهنگ مطالعه است ،آیا برای گسترش فرهنگ مطالعه کتاب تولید کنند  و داخل اتوبوس بگذارند  آیا این باعث گسترش مطالعه میشود ؟یا اینکه عواملی دیگر را انجام دهند تا باعث گسترش فرهنگ مورد مطالعه بشود.

واضح تر اینکه برای این طرح که هدف اصلی آن گسترش فرهنگ مورد مطالعه است  تا اینکه مردم به مطالعه جذب شوند عواملی را باید ایجاد یا حل کرد .

افراد در جامعه ای زندگی میکنند آنقدر با مشکلات  زندگی خود روبرو میشوند و فکرشان به خاطر مشکلاتشان مشغول و درگیر است که وقتی برایشان باقی نمی ماند که کتابی در دست بگیرند و مطالعه کنند .مهمترین مشکلات ،میتواند  مشکلات اقتصادی باشد ؛دیگر این که برای ایجاد

 گسترش فرهنگ مطالعه نباید  به خاطر این هدف فقط کتاب تولیدکنیم ،اول باید یک سری از مشکلات را حل کرد و بعد اقدام به تولید کتاب بکنیم ،یک سری از مشکلاتی که باید حل شود باید حمل و نقل اتوبوس افزایش یابد .افراد جامعه زیاد هستند ولی اتوبوس ها در حد افراد جامعه نیست .

وقتی مردم میخواهند به جایی بروند  آنقدر باید در ایسنگاه منتظر باشند تا اتوبوس بیاید وقتی که می آید شلوغ است .اتوبوس ها باید زیاد شود تا حداقل مردم که سوار اتوبوس  میشوند بنشینند .

مشکلات دیگر ترافیک است ؛وقتی فردی در طول روز از موقعی که میخواهد به سر کار رود یا موقعی که میخواهد برگرد دیگر رمقی برایش باقی نمیماند تا بخواهد کتابی را مطالعه کرد .

وقتی خودم سوار اتوبوس های ترمینال جنوب یا انقلاب  شده بودم  افرادی نشسته و افرادی ایستاده بودند …افرادی که از شدت خستگی در موقع حرکت اتوبوس خوابشان می برد یا افرادی که به جایی خیره میشدند و فکر میکردند و به فکر مشکلات زندگی بودند .

با این اوضاع میتوان از انها انتظار داشت که کتاب بخوانند .

تعداد کمی دیدم که درداخل اتوبوس کتابی را بردارند و مطالعه کنند ، بعضی از افرادی که دانش آموز یا دانشجو  هستند نظرشان بر این است که در طول تحصیل اینقدر کتاب درسی میخوانند که دیگر حوصله کتاب غیر درسی را ندارند .

علاوه بر مشكلات مزايايي هم دارد :

 حجم كتاب كم است .

كتاب هاي جيبي را مي توان  سريع خواند .

در وقت صرفه جويي ميشود .

كساني كه حوصله ندارند كتاب هايي كه تعداد صفحات آن زياد است را بخوانند ابن كتاب اين برتر يرا دارد كه خيلي سريع آن ها را خواند .

چرا کتاب رایگان طرح کتاب اتوبوس "بهای پشت جلد دارد ؟

چون کتاب توسط کتاب شهر خریداری شده و بعد در اتوبوس قرار داده میشود ،لاجرم بهای پشت جلد دارد اما به طور رایگان در اتوبوس قرار داده میشود .(www.magiran.com/npiview.,asp)

کتاب ها از آثار موسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی و ناشران مذهبی است .

و در قطع جیبی میباشد .(www.nojanserner.com)

موضوعات:

مذهبی ،ادبیات مفاخر ،شخصیت و مشاهیر ،بهداشت ،تغذیه ،دفاع مقدس ،انقلاب اسلامی گزیده رمان های فارسی و انگلیسی ،حقوق شهر وندی ،آموزش و فرهنگ شهر نشینی و حتی فرهنگ آپارتمان نشینی عرضه می شود

www.namaye.net/kh/6))

(www.qudsdaily.com/archiev)

معیار های خرید کتاب:

1.از باب محتوا برای عامه مردم سودمند باشد .

2.درباره مفاهیم تخصصی ،فلسفی و عرفانی نباشد.

3.حجم کتاب باید کم باشد . (www.magiran.com/npiview.,asp)

درباره شیوه‌های انتخاب کتاب‌ها :

« چند تیم کارشناسی دارند  که کتاب‌هایی را که دارای ویژگی‌های مورد نظر طرح هستند، انتخاب می‌کنند. این تیم بر انتخاب و خرید کتاب‌ها – چه آنهایی که توسط ناشران ارسال می‌شود و چه آنهایی که توسط خودشان در بازار شناسایی می‌شود- نظارت کامل دارند .

(http://www.hamshahrionline.ir/News)

کتابها از طریق موسسه نشر شهر به ناشران مطرح کشور سفار ش داده تا  در زمان مورد نظر در اتوبوس سطح شهر استفاده کنند.

                                                  ( www.lisiran.blofa.com/post-663  )       

مشکلات :

1.سیستم حمل و نقل عمومی .

2.حجم بالای مسافر

3.کمبود اتوبوس

 4.کلافگی ماندن در ترافیک تهران.

یکی دیگر از مشکلات این میتواند باشد که با تکان های شدید اتوبوس آیا  میتوان کتاب مطالعه کرد ؟ نمیشود کتاب مطالعه کرد چون باعث ضعیف شدن چشم میشود و  این روش مطالعه مورد تایید پزشکان نیست .

پس باید مشکلات را حل کرد ودیگر این که تا وقتی که مردم فکرشان راحت نباشد و دغدغه داشته باشند ،کتاب مطالعه نمیکنند و نمیتوان از آنها انتظار داشت که کتاب مطالعه کنند …

دیگر این که مردم حوصله کتاب خواندن را ندارند و دوست دارند به صورت شفاهی از یک سری اطلاعات آگاه شوند .

از بعضي از افراد نظرشان  درباره اين طرح پرسيدم اكثرا راضي بودند و به مشكلات اين طرح اشاره كردند .و گفته اند که نور اتوبوس برای مطالعه کافی نیست و دیگر این که بیشتر کتاب نکات درباره خانه داری و آموزش فرهنگ شهرنشینی و...می خواستند و از اینکه کتاب ها را داخل اتوبوس گذاشته اند راضی بوده اند .

ایران :

در سبد هر خانوار ايراني، كمتر از نيم درصد به خريد كتاب اختصاص دارد. به طوري كه در طول يك سال از هر 10 ايراني، تنها يك نفر يك جلد كتاب خريداري كرده كه بنا به نظر كارشناسان همين يك جلد نيز احتمالاً درسي يا كمك‌درسي است. ناصر شفيعي، مشاور دبيركل  و مديريت كتابخانه‌هاي استان تهران مي‌گويد: «نبود درآمد كافي و رفاه اقتصادي، همچنين فضاي آرام سياسي در نتيجه نداشتن ذهن درگير سهم بسزايي در تشويق كردن اشخاص به كتابخواني است  

 http://www.hamshahrionline.ir/News

تلویزیون و کم کاری

تلويزيون به عنوان پرمخاطب‌ترين و تأثيرگذارترين رسانه، خالي از هرگونه تبليغات در زمينه كتابخواني است. بي‌تفاوتي اين رسانه ملي تا حدي است كه برخي از صاحب‌نظران تلويزيون را بزرگترين آفت فرهنگي و سالم‌ترين رسانه را كتاب مي‌دانند.

غلامرضا اميرخاني، مديركل اطلاع‌رساني همگاني كتابخانه ملي، از كوتاهي اين رسانه در ترويج فرهنگ كتابخواني ابراز تأسف كرده و مي‌گويد: «تلويزيون با تبليغات خشك نتوانسته به نحو مطلوب و تأثيرگذار اين فرهنگ را رواج دهد. ناشران از معرفي كتاب‌ها به دليل هزينه‌هاي گزاف تبليغاتي امتناع مي‌كنند، چون تخفيفات قائل شده از سوي سازمان صدا و سيما بيشتر براي انتشارات سروش و ناشران كمك درسي است

در تمامي كشورها، تلويزيون و اينترنت را موانعي در مقابل مطالعه مي‌دانند، ولي در كشورهاي توسعه يافته به رغم برخورداري از كانال‌هاي تلويزيوني زياد و شبكه‌هاي ماهواره‌اي ميل به كتابخواني كم نشده، در حالي كه در كشور ما قضيه برعكس است.كشورهاي توسعه يافته در فيلم‌ها نيز مسأله كتابخواني را به مخاطبان يادآور مي‌شوند.

مردم ایران حوصله کتاب خوانی ندارند و این که حس کنجکاوی ندارند که به دنبال کتاب بروند و می خواهند مطالب خیلی راحت به دستشان برسد و از تحقیق و جستجو به دور هستند و بیشتر می خواهند از طریق شفاهی مشکلاتشان را حل کنند و برای درستی یک مساله تحقیق  نمی کنند.

در خارج

خارجي ها هم براي ترويج كتابخواني از روش جالبي استفاده كرده اند. يونيسف به همراه سازمان هاي ديگر طرحي را با نام خواندن هم مهيج است اجرا كرد به اين صورت كه 4 ميليون كتاب جيبي را در استاديوم هاي فوتبال توزيع كرد. اين طرح در سال 2004 به بازي فوتبال بين آرژانتين و برزيل هم كشيده شد و در مسابقه اي مشابه در سال 2005 تكرار شد. اين طرح همچنين در مترو و مكان هاي عمومي اجرا شد. (http://www.hamshahrionline.ir/hamnews))

علاوه بر طرح کتاب اتوبوس طرح دیگری به نام طرح کتاب مترو انجام میشود .

تفاوت طرح کتاب اتوبوس با طرح کتاب مترو :

در مترو کتاب ها با مبلغ 100و 200 توان فروخته میشود و به صورت هفتگی است.

اين طرح مترو با همكاري معاونت فرهنگي سازمان فرهنگي- هنري شهرداري تهران، خانه كاريكاتور و شركت مترو انجام مي شود

  اين كتاب ها بيشتر در مورد موضوعات شهري و شهروندي مانند فرهنگ آپارتمان نشيني، حفظ محيط زيست و حفظ ميراث فرهنگي است كه تامين محتواي اين كتاب ها به عهده معاونت فرهنگي سازمان فرهنگي- هنري شهرداري تهران و به دليل زمان كوتاه و گرايش امروزي سعي شده تا از تصاوير بيشتري به صورت طنز و كاريكاتور براي اين منظور استفاده شود.

در طرح کتاب اتوبوس  ، داخل اتوبوس ها جعبه هايي نصب شود و درون آنها كتاب هايي در قطع كوچك قرارگيرد و ساعتي كه مردم در اتوبوس هستند، از اين كتاب ها استفاده ببرند.    

       در اين طرح بخش ها يا خلاصه هايي از كتاب نيز ارائه مي شود كه با همان موضوعات اجتماعي      علاوه بر آموزش هاي لازم مردم را ترغيب به كتاب خواندن مي كند.

 http://www.hamshahrionline.ir/hamnews))

كتاب‌هاي توليدي شهرداري براي اتوبوس‌ها برخلاف كتاب‌هاي مترو كه قالبي طنز آميز دارد، جدي است و در موضوعات مختلف از جمله شهري توليد مي‌شود. http://bookna.com/vdci.uaqct1auzbc2t

طرح کتاب شهر
در طرح جامع کتاب شهر، به جز اتوبوس‌ها سایر اماکن عمومی نیز برای گسترش کتابخوانی در نظر گرفته شده است.: «در فضاهای شهری زمان‌های زیادی به بطالت می‌گذرد. تجربه‌ای که در مطب‌های پزشکان درباره نشریات وجود داشت، این ایده را به ا نها داد که مردم در چنین مکان‌هایی از مواد خواندنی استقبال می‌کنند. در این طرح به عنوان مثال می‌توان باکس‌های کتاب را در اماکنی مانند سالن انتظار بیمارستان‌ها، آریشگاه‌ها و حتی نانوایی‌ها قرار داد تا مردم وقت خود را با خواندن کتاب پر کنند. بنابراین طرح کتاب شهر به یک معنا با اجرای طرح کتاب اتوبوس آغاز شده است اما کلیت آن هنوز به مرحله اجرا درنیامده است.  

( www.hamshahrionline.ir/News )

پيشنهاد :

·        ميتوان در اتوبوس علاوه بر کتاب ،روزنامه هم بگذاريم

·        در ايستگاه اتوبوس وصف نانواييها هم محلي براي کتاب خواني بگذاريم

·        در اتوبوس مي توان از فيلم هاي کمدي گذاشت تا مردم  شاد شوند

·        کتاب هاي جيبي را در مدارس نيز بگذاريم تا آنها نيز از ابتدا با فرهنگ کتاب خواني آشنا شوند

·        براي تشويق دانش اموزان نيز به آن ها کتاب هديه بدهيم

نتيجه گيري :

اين طرح  ميتواند باعث شود که مردم به فرهنگ کتاب خواني روي بياورند و اين که بايد مشکلات مردم  حل شود  تا مردم بتوانند کتاب بخوانند به اميدآن روزي که سرانه مطالعه در ايران بالا برود

منابع :

            http://www.hamshahrionline.ir/News

              www.qudsdily.com/archive

             www.magiran.com/npiview.,asp

             www.namaye.net kh/6

               www.khz.iplf.ir/news

                  www.nojanserner.com

                 www.lisiran.blofa.com

              w.w..w.bookna.com/vdci.uaqct1auzbc2t

مقدمه

امروزه‌ كتاب‌ يكي‌ از شاخص‌هاي‌ توسعه‌ و رايج‌ترين‌ محصول‌فرهنگي‌ در كشورهاي‌ مختلف‌ محسوب‌ مي‌شود و با وجودگستـــرش‌ همه‌ جـانبه‌ وسايـل‌ ارتبـاط جمعي‌، كتـاب‌ هنـوز جـايگـاه‌ويــژه‌اي‌ در دنياي‌ امــروز دارد و عمـده‌تــرين‌ وسيله‌ تعليم‌ و تــربيت‌به‌ شمار مي‌رود. تفـاوت‌ زيــاد سرانه‌ مطالعه‌ در ايـــران‌ بــا كشورهــاي‌ پيشرفته‌صنعتــي‌ و حتــي‌ در حــــال‌ رشد، تعداد و كيفيــت‌ نشريــــات‌ مـنـتشرشده‌ در كشور مـا در مقـايسه‌ بـا سايـــر كشورهـا گــويـاي‌ جــايگــاه‌نـامنـاسب‌ مطالعه‌ در جـامعه‌ مـا مي‌بـاشد. لــذا عـلاوه‌ بـــر تــلاش‌ درجهت‌ بـــالا بــــردن‌ سطح‌ مطالعه‌ در اقشار متخصص‌، بـــايــد زمينـه‌ رابـــراي‌ ايجــاد فـــرهنگ‌ مطالعه‌ در قشرهــاي‌ مختلف‌ مـــردم‌ فـــراهم‌كرد.
در این تحقیق سعی شده است جنبه های مختلف مشکلات کتابخوانی در ایران و راه کارهای عملی برای حل این مشکل اساسی با تاکید بر نقش کتابخانه ها بررسی شود.

لطفا به نظر سنجی که در زیر قسمت نویسندگان وبلاگ قرار دارد پاسخ دهید.

با تشکر

مقدمه:

بدنه درست ارجاع برای کتابخانه پیدا شدن در فرهنگ خودش است.هیچ کتابداری نمی تواند به طور واضح آن چیزی که می خواهد جستجو کند را پیدا کند وقتیکه کشورش درمورد جهت پیشرفت درگیر است.خبر بد برای کتابخانه عمومی این بوده است که آمریکاییها درگیر شده اند از وقتیکه کشمکش اجتماعی دهه 1960 یعنی زمانیکه ای.جی،دیون جنگ تمدن فرهنگی آمریکا را توضیح داده است.همانطور که کشمکش برای اعتراض به رییس جمهور کلینتون تظاهرات شد و آشفتگی فرهنگی ادامه پیدا کرد تا بر زندگی ملی ما صدمه بزند.خبر خوب این است که تغییر بزرگ ارجاع داده شده به عنوان نهضت اجتماعی شروع شده است تا تا آمریکاییها را برا ی بدست آوردن اهداف مشترک متحد کند.این فرهنگ ضروری پیشنهادهای خوبی را برای ملت،کتابداران و کسانیکه برای روشن کردن ماموریت کتابخانه عمومی خدمات ارایه می کنند.رهبران کتابخانه مانند آمریکاییها درمورد نهضت اجتماعی آگاه هستند.ایده های این نهضت،حزب دموکرات در آمریکا و حزب کارگر در بریتانیای کبیر را انتقال داده است.

دانشگاه تهران

دانشكده روانشناسي و علوم تربيتي

گروه آموزشي كتابداري

مقاله: نهادينه شدن يعني چه و چرا كتابخانه ها در ايران نهادينه نشده اند

واحد درسي: تاريخ اجتماعي كتابخانه ها

استاد مربوطه: دكتر نقشينه

دانشجو: رشيد جعفرزاده

مقدمه

کتاب به عنوان یکی از مهم ترین عناصر فرهنگی هر جامعه به حساب می آید. در بسیاری از آمارگیری های صورت گرفته پیرامون سطوح فرهنگی جوامع و ملت ها، سرانه مطالعه یکی از عوامل مهم و تاثیرگذار به شمار می رود، اما این موضوع که در ایران تا چه حد کتاب و کتابخوانی در خانواده ها نفوذ داشته جای تامل دارد.

در این مقاله سعی بر آن دارم تا به علل و عوامل فاصله جستن جامعه از کتب و سایر رسانه‌های فرهنگی در چند زیر موضوع پرداخته و راهکارهای پیشنهادی خود را به منظور گریز از این وضع در پایان هر بخش و به تفکیک ارائه دارم. مطالب ارائه شده در این مقاله صرفا زایده‌ی فکر بنده است و بر پایه‌ی تجسس و تفکر نگارنده در موضوع کتابخوانی‌ست و این موضوع می‌تواند زوایا و مباحث دیگری را شامل باشد که از دیدگان من پنهان مانده است...

دلایل سیاسی و فرهنگی و ساختاری زیر برای دوری مردمان جامعه‌مان از کتاب و کتابخوانی به صورت مجزا عنوان شده‌اند:...

برای دیدن متن کامل مقاله بر روی ادامه‌ی مطلب کلیک کنید...

برای دانلود فایل PDF مقاله اینجا را کلیک کنید...

چکیده

برای بررسی نهادینه شدن کتابخانه های عمومی در ایران ابتدا نیاز به تعریفی جامع از نهاد و نهادینه شدن داریم. در واقع نهادها مجموعه ی ثابتی از ارزشها و هنجارها و پایگاهها و نقشها و گروههایی هستند که حول محور یک نیاز اجتماعی و اساسی به وجود می آیند. نهادینه کردن یعنی شیوه ای که یک نهاد اجتماعی به عنوان جزئی از ساختار واقعی نظام اجتماعی در می آید. هدف مردم از رفتن به کتابخانه یا پر کردن اوقات فراغت است و یا برای برطرف کردن نیاز اطلاعاتی. و این که مردم به کتابخانه مراجعه نمی کنند می تواند دلایل متعددی داشته باشد از جمله این که کتابخانه نمی تواند نیاز اطلاعاتی آنها را رفع کند و یا اینکه فرهنگ استفاده از کتابخانه برای رفع نیاز اطلاعاتی در مردم وجود ندارد. در این مقاله سعی شده است چندی از این دلایل مورد بررسی قرار گیرد.

کلیدواژه ها: نهاد- نهادینه شدن-  نهادینه شدن کتابخانه های عمومی- نیاز اطلاعاتی- سیستم آموزشی. 

برای خواندن مقاله اینجا را کلیک کنید!

بسمه تعالی

دانشگاه تهران

دانشکده روانشناسی وعلوم تربیتی

مربوط به درس تاریخ اجتماعی کتابخانه ها

موضوع: تاثیر کتابخانه ها( عمومی واموزشگاهی) درگسترش فرهنگ مطالعه

استاد محترم:اقای دکتر نادر نقشینه

دانشجو: زهرا احمدی

نیمسال اول (87-88)

مقدمه

"ابونصر فارابي که آدم بي چيزي بود براي مطالعه کتاب ها شبها از نور چراغ پاسبانان محلي استفاده مي کرد ، لينکن که در دوران کودکي سخت فقير و بي پول بود کتاب را از دارندگان کتاب، آن چنان  گدايي مي کرد  که افرادفقير يک پول سياه را از ثروتمندان گدايي مي کردند.

در اهميت کتاب همين بس که همه پيامبران کتاب داشتند ، وحتي آنان که با کتابي خاص مبعوث نبوده اند باز بر اساس کتب پيامبران پيشين رفتار نموده اند. "کتاب به منزله شاهرگ اجتماع است که از مسير آن مهمترين مواد حيات روحي يعني علم و دانش و کمال ، تا دورترين نقاط عالم به همه افراد بشر مي رسد.   

تعریف کتابخانه

كتابخانه نهادی اجتماعی است كه با گردآوری ، سازماندهی و نگهداری دانش مدون بشر امكان رشداندیشه ، شكوفایی استعداد و باروری ذهن خلاق انسان پویا وجستجوگر را فراهم می كند. باتوجه به گسترش روزافزون علوم و فنون در زمانها و مكانهای مختلف تنها كتابخانه است كه دسترسی آسان به انبوه دانش آدمی را میسر می سازد و تبادل افكار را به بار می آورد

(نشریه کتابداری،1375،ص24)

در جهان كنوني كه به قول دي اچ لارنس نويسنده انگليسي جهان دانش است و نه جهان تجربه، اگر شخص نتواند خود را با دانش روز هماهنگ نمايد بزودي اين تنها وسيله ارتباط با جهان را نيز از دست مي دهد بويژه دانشجويان و دانش آموزان اگر توان بهره گيري از منابع دانش موجود را نداشته باشند به طور مضاعف زيان مي بينند زيرا به هدف اصلي تحصيلات عالي كه رسيدن به نوعي اجتهاد است نخواهند رسيد. پس همه افراد نياز به استفاده از كتابخانه را دارند. نقش كتابخانه در زمان ما بسيار مهم و شايان توجه است و بجاست از منابع و خدمات آنها استفاده كامل به عمل آيد. )صادقی ،فرنگیس.کتابخانه روزنه ای به دنیای دانش،1387)

 اهمیت کتابخانه

    كتابخانه از آن جهت حائز اهميت ويژه است كه گنجينه اي است از دانش هاي گوناگون و مكاني است براي انجام تحقيقات كه محققين در آن به مطالعات علمي و بررسي دانش موجود مي پردازند. محتويات كتابخانه نه تنها وسيله دانش اندوزي است بلكه لذت بخش نيز هست. مطالعه، رايج ترين سرگرمي هاست و كتابخانه ها مي توانند براي هر نوع سليقه اي كتابي فراهم كنند. اهميت كتابخانه از آن رو مورد تاكيد است كه هيچ چيز نمي تواند جاي محتويات كتابخانه ها را كه شامل كتاب و ساير مواد مكمل كتاب است بگيرد. چون مطالعه كتاب و ديگر رسانه هاي انتشاراتي، ايجاد علاقه و عادت به مطالعه، توسعه كتابخواني و ارائه راه ها و مهارت هاي مطالعه و يادگيري، در بالابردن سطح آگاهي هاي يك جامعه و افراد آن نقش بسزايي دارد.
    كشور ما علي رغم غناي فرهنگي و داشتن سابقه بسيار طولاني تمدن اسلامي، متاسفانه از نظر ميزان مطالعه در سطح پاييني قرار دارد، و اين در صورتي است كه امروزه يكي از شاخص هاي رشد ملي در هر كشوري توسعه كتاب و كتابخواني است. بنابراين مطالعه و پژوهش صرفا پيشه ژرف انديشان، عالمان و اساتيد نيست. همه اقشار بويژه دانش آموزان و دانشجويان به نوعي سرگرم مطالعه و پژوهش هستند. البته مطالعه براي دانش آموزان يك وظيفه و شغل است به همين جهت مي بايست براي پيشرفت در درس و نهايتا در آينده براي ايفاي نقش در جامعه، به مطالعه بپردازند. مطالعه يك دانش آموز دو صورت دارد، يا به صورت مطالعه دروس تحصيلي در مدرسه و سپس در مراكز آموزش عالي و يا به صورت مطالعات ديگري است كه در كتابخانه، مراكز فرهنگي، انجمن هاي اسلامي و ... انجام مي پذيرد. در هر دو صورت، مطالعه مستمر و منظم و هدفدار موجب پرورش نيروي فكري، زنده كردن قوه ابتكار، رشد عقلاني، استقلال فكري و بالابردن قوه استنباط مي شود. انگيزه هاي مطالعه در افراد مختلف است. بررسي عملكرد مطالعاتي نشانگر اين تفاوت است و نشان مي دهد برخي با انگيزه افزايش معلومات فردي، برخي با انگيزه ارضاي علايق هنري و فرهنگي، برخي با انگيزه ارضاي نيازهاي فكري، روحي و معنوي و برخي ديگر براي رفع نياز اجتماعي به مطالعه روي مي آورند. در انگيزه هاي مطالعاتي شخصي هم عوامل دروني (نيازها و علايق) و هم عوامل بيروني (نيازهاي اجتماعي) تاثير دارند. شخص را نمي توان جدا از اجتماع در نظر گرفت هم چنانكه فشارهاي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي در زندگي شخص اثرات مثبت يا منفي دارد، الگوي مطالعاتي او را نيز تحت تاثير قرار مي دهد. اهداف و انگيزه هاي مطالعه علاوه بر عوامل دروني و بيروني در فرهنگ هاي مختلف متفاوت است. برخي از عوامل يا زمينه هايي كه در مطالعه افراد تاثير بسيزايي دارند عبارتند از: الف) ارضاي نيازهاي فكري، روحي و معنوي ب) ارضاي ميل شخصي پ) گذران اوقات فراغت ت) نياز زندگي س) ارضاي نيازهاي اجتماعي ش) نياز به رشد و ارتقاي علمي در جامعه د) وظيفه تحصيلي و شغلي. اگر به كتاب و مطالعه آن به عنوان يك ضرورت و وظيفه نگاه كنيم و آ ن را در زندگي روزانه خود وارد نماييم، نه تنها براي ما لذت بخش و شادي آفرين است بلكه اطلاعات و آگاهي هاي ما را در سطح خوبي افزايش داده و همچنين در درس و تحصيل نيز ما را ياري مي دهد.
     ما بدون تحمل فشار ناشي از خواندني هاي ناگهاني نزديك امتحان، به آساني به موفقيت هاي چشمگيري دست مي يابيم. براي رسيدن به چنين آمادگي، بايد مطالعه را به متن زندگي آورد و با تمرين، عادت به مطالعه را به مانند بسياري از عادات ديگر كسب نمود. لازمه عادت به مطالعه لذت بخش كردن كار مطالعه است و لازمه لذت بردن از هر كاري مهارت داشتن در آن كار است. كتابخانه وسيله اي است كه شخص با آن قدم به دنياي كتاب گذاشته و از معارف آن بهره مي گيرد. كتابخانه ها به طور رايگان و يا با مبالغي ناچيز خدمات باارزشي را ارائه مي نمايند. به همين جهت عامل عمده اي در تشويق مردم به مطالعه بوده و هستند. پيدا كردن كتاب و ديگر انتشارات مورد نظر خواننده، تشويق و كمك به خوانندگان كم اطلاع، فراهم آوردن امكاناتي كه دستيابي خوانندگان به اطلاعات بيشتر را ميسر مي كند، ايجاد شرايط مناسب براي مطالعه در فضاي كتابخانه از جمله خدمات با ارزشمند كتابخانه هاست. كتابخانه ها به طرق گوناگون، مطالعه و ارج نهادن به كتاب را تشويق مي نمايند و كتابخانه هاي مدارس و كتابخانه هاي عمومي شهر در اين زمينه داراي نقش برجسته تري هستند. برگزاري نمايشگاه ها، جشنواره ها و هفته كتاب در كشور ما هر چند اندك، ولي متداول است. هدف اين نمايشگاه ها عبارتند از: -1 اطلاع رساني از كتاب و تازه هاي انتشاراتي2. بالابردن سطح آگاهي جامعه كتابخوان. -3 ايجاد علاقه و تشويق به مطالعه و كتاب -4 افزايش ميزان خريد كتاب از سوي مردم. با مراجعه به اين نمايشگاه ها از آخرين انتشارات مطلع و كتب مورد نياز خود را كه گاه كمياب است خريداري كرده و از آخرين تحولات علمي و انتشاراتي بويژه در كشورهاي ديگر اطلاعات خوبي به دست مي آوريم.

(فخرایی، سیروس،1379،ص32-45)

کتابخانه وسواد اموزی

کتابخانه ها در هر کشوری با هر درجه از توسعه نقش بسیار مهمی در سواد اموزی بر عهده دارند کتابخانه های عمومی نیز نقش بسزایی در پیشرفت نهضت کتابخوانی ایفا می کنند. در حقیقت این کتابخانه ها دنبا له رو سیاست های کتابخانه اموزشگاهی محسوب شده ومکمل برنامه هایی هستندکه در کتابخانه های اموزشگاهی شکل گرفته اند.

اولین کنفرانس بین المللی اموزش بزرگسالان در السینور 1949 اموزش بزرگسالان را اینگونه تعریف می کند تدارک اموزش مستمر  وسازمان یافته  برای تدارک جامعه  در حال یادگیری تا افراد جامعه بتواند در جهت تکامل وتعالی حدکت کنند ودر سرنوشت جامعه  خود را از لحاظ فرهنگی ،اجتماعی،اقتصادی وسیاسی تغییر ایجاد بکند. کتابخانه ها در هر کشوری با هر در جه از توسعه نقش بسیار مهمی درسواذ اموزی بر عهده دارند  کتابخانه های عمومی نیز نقش بسزایی در پیشرفت نهضت کتابخوانی  ایفا می کنند  در حقیقت این کتابخانه ها  دنباله رو سیاست های  کتابخانه اموزشگاهی محسوب شده  ومکمل برنا مه هایی هستند که در کتابخانه های اموزشگاهی  شکل گرفته اند کتابخانه های اموزشگاهی از این جهت که فرهنگ مطالعه  وخواندن وروحیه  جستوجوگری  وعلم اموزی  را پرورش وتولید می کنند مهم است

و کتابخانه عمومی از این منظر که دسترسی عامه مردم را به اطلاعات و دانش فراهم می کند حائز اهمیت می باشد. اهداف تشکیل کتابخانه های عمومی در استانداردهای فدارسیون بین المللی موسسات و انجمن های کتابداری ایفلا-IFLA به قرار زیر است: تشویق به مطالعه در افراد اجتماع، حمایت از رشد فکری و آموزشی عامه، آشنا ساختن مردم با فرهنگ شفاهی و مکتوب کشور، دسترسی به همه انواع اطلاعات ودانش روز، فراهم ساختن امکانات آموزش سواد رایانه ای افراد و در نهایت حمایت و پشتیبانی از برنامه های سواد آموزی در جامعه.
بدون تردید، کتابداران بنا به دلایلی موجه ترین افراد برای آموزش سواد اطلاعاتی به شمار می روند. سازماندهی و اشاعه اطلاعات از فعالیتهای اصلی حرفه کتابداری است و در طول تاریخ، تجربه های سودمندی را در مورد منابع اطلاعاتی، ارزیابی منابع، سازماندهی و اشاعه اطلاعات و نیز در باره استفاده کنندگان، نیازها و رفتارهای آنان کسب کرده است. این تجربه ها اکنون به صورت دانش عمومی در اختیار کتابداران است.
بنابراین، آنها می دانند چه تحولاتی در محیط اطلاعاتی رخ داده و استفاده کنندگان به چه نیاز دارند. آنها بر اساس تجربه و پژوهش دریافته اند که چه کسانی به چه نوع آموزشی نیاز دارند و چه شیوه ها و ابزارهایی برای آموزش افراد مختلف مناسب تر است. بر اساس نظر کرایست ، شالوده نظری علم کتابداری، آموزش است. این آموزش نه تنها به زیر ساختهای ذهنی کاربران توجه دارد و بر دانش آنها می افزاید، بلکه به توانمندی آنها در کسب دانش نظر دارد. بر خلاف آموزش سنتی، در آموزش کتابداران آموزش بیننده و تعامل او با اطلاعات را مرکز توجه خود قرار می دهند. نگاهی به فعالیتها و برنامه های متنوع کتابخانه ها در توسعه سواد اطلاعاتی به خوبی نشان می دهد که حرفه کتابداری تا چه حد و چگونه در این زمینه اقدام کرده است. تعداد و حجم همایشهای برگزار شده و نیز گستره پژوهشهای کتابداران به ویژه در سالهای اخیر می تواند نشان دهنده رویکرد این حرفه نسبت به آموزش سواد اطلاعاتی باشد. از جمله این فعالیتها، تشکیل کمیته های سواد اطلاعاتی در انجمن های کتابداری و برگزاری همایشهای تخصصی در کشورهای مختلف می باشد. با افزایش تعاملات و ارتباطات جهانی و شکل گیری جوامع اطلاعاتی و تداوم فرایند جهانی شدن، اطلاعات و اطلاع رسانی جایگاه ویژه ای پیدا می کند. کتابخانه ها و مراکز اطلاعاتی از جمله نخستین نهادها و مراکزی هستند که به طور مستقیم به گردآوری، سازماندهی و اشاعه اطلاعات در اشکال مختلف پرداخته و با تغییرات زمان خود را سازگار نموده اند و اکنون در عصر اطلاعات و عرصه جهانی شدن وظیفه سنگینی را بر دوش داشته و در تعامل با این پدیده جهانی در مقابل فرصتها و چالشهای ویژه ای قرار گرفته اند و در بررسی تعامل کتابخانه ها و مراکز اطلاعاتی با سوادآموزی در عصر جهانی شدن فرصتها، زمینه های فعالیت و چالشهای احتمالی وجود دارد که باید آنها را با هم در نظر گرفت تا بتوان تصویری روشن از جایگاه کتابخانه ها و مراکز اطلاعاتی در فرایند سوادآموزی در عصر جهانی شدن ارائه داد. فرصتها و زمینه های فعالیت عبارتند از:
1. ایجاد دسترسی به اطلاعات،
۲. سواد آموزی،
۳. مشارکت در ریشه کن کردن فقر و توسعه پایدار،
۴. توسعه آزادی اندیشه و بیان،
۵. حفظ هویت و تنوع فرهنگی به موازات همگن سازی فرهنگی
۶. اعتلای تفاهم بین المللی و ارتقای همکاریهای جهانی.
▪ چالشها نیز عبارتند از:
۱. مسائل مالی.
مسایل اموزشی.
۳.استاندارد سازیومسایل تبادل اطلاعات.
۴. مسائل زبانی
در اینجا بد نیست که به پروژه سواد آموزی گوگل اشاره ای داشته باشیم. پروژه جدید گوگل، به معلمان، سازمانها و کسانی که به سواد آموزی علاقه مند هستند این امکان را می دهد تا از اینترنت برای دریافت و ارائه اطلاعات استفاده کنند. با این محصول جدید گوگل، تمام سازمانهایی که به نحوی در سواد آموزی در نقاط مختلف دنیا فعالیت می کنند، می توانند با یکدیگر در ارتباط باشند.کاربران از این پس قادر خواهند بود که به کتاب های دیجیتالی و مقاله های علمی دسترسی داشته باشند و اطلاعات و دانش خود را از طریق وبلاگها، گروه های اینترنتی و ویدئو با دیگران تقسیم کنند.این پروژه توسط گوگل و با همکاری برنامه سواد آموزی نمایشگاه فرانکفورت(LitCam) و یونسکو ارائه شده است.

نقش کتابخانه در اموزش بزرگسالان

در عصر حاضر مفهوم سواد تا حدودی تغییر کرده است. پیشرفت روزافزون در عرصه محمل های اطلاعاتی و فناوری های مربوط به سواد اطلاعاتی به عنوان بخشی از ضروریات و نیازهای اجتماعی بشر در آمده است. از آنجایی که کتابخانه ها و مراکز اطلاعاتی از پیشگامان عرصه اطلاعات و ارتباطات به حساب می آیند بنابراین می توانند آموزش سواد اطلاعاتی را به نحو احسن انجام داده و افراد را در استفاده از اطلاعات و کسب دانش مورد نیاز یاری کنند. در این راستا تهیه استانداردهای سواد اطلاعاتی و برگزاری دوره های مناسب و ارائه گواهینامه های سواد اطلاعاتی می تواند افراد را در ارتباطات علمی و اجتماعی در فرایند جهانی شدن به مهارتهای لازم تجهیز نماید. با توجه به اینکه سواد اطلاعاتی یکی از مولفه های ایجاد فاصله بین جوامع توسعه یافته و در حال توسعه می باشد. لذا، کتابخانه ها می توانند در جبران این نقیصه فعالانه وارد شوند.
اهمیت کتابخانه ها در خدمت به آموزش بزرگسالان نمی تواند اغراق آمیز باشد.کتابخانه ها به عنوان یکی از موسساتی که در پیشرفت سواد و آموزش در جامعه نقش دارند مورد احترام می باشند. به نظر می رسد کتابخانه به صورت ضروری لازم است تا در هرسیستم آموزش رسمی و در ارتباط با نیاز بزرگسالان و تشویق آنها در آموزش بصورت پایه یا در سطح آموزش عالی نقش داشته باشند. در اینجا ، نقش کتابخانه به عنوان یکی از آن خدمات ضروری و معین در اصول ، فعالیتها و اعمال آموزش سواد با ارجاع خاص برای آموزشگر بزرگسال مورد بررسی قرار گرفته است.
آموزش به عنوان یک پیچیدگی در فرآیندهای اجتماعی در نیاز به دانش و تجربه به صورت رسمی یا به صورت دیگری تعریف شده است . در اینجا یک بزرگسال به کسی گفته می شود که پنجاه سال یا بیشتر سن داشته باشد که مسوول خود و دیگران می باشد و کسی است که شاید احساس از دست دادن دیدگاه قرار گرفتن در آموزش رسمی آموزشگاهی می نماید بدلیل مشکلات مالی یا عوامل دیگر یا این احساس که او بعد از گذشت یک یا دو یا سه سال دچار افت تحصیلی شده است .
منظور از آموزش بزرگسال استمرار آموزش بزرگسال می باشد. بنابراین موارد زیر قابل تشخیص است:
۱.حالتی از سواد که ممکن است به آن دسترسی پیدا کنند و استمرار داشته باشد.
۲.بزرگسال ممکن است به صورت مداوم دانش و مهارتهایش را بهبودی بخشد.
۳. این شخص توانایی دارد تا عینا زندگی در اجتماع ، سیاست و سیستم های اقتصادی را تجربه نماید.
۴.این بزرگسال ممکن است نسبت به میراث فرهنگی شهروندی و ارزشهای اجتماعی و بنابراین پذیرش تغییر نقش در زندگی بزرگسالی آگاهی پیدا کرده باشد.
۵. این شخص ممکن است شخصیتش را تکامل ببخشد و توانایی بالقوه اش را نیز تکامل بخشد و شاخه ای از ادراک و علاقه و مهارتهایش را توسعه دهد .
کتابخانه شخص را قادر می سازد تا یک حالت روحانی و معنوی بدست آورد و فعالیت تفریحی را در مطالعه القا کند بنابراین مطالعه اثر متقابلی روی ثروت جامعه و حصول دانش دارد. کتابخانه می تواند آموزش بزرگسال را پس از تحصیل توسعه دهد. بخشی از ماموریت کتابخانه به آموزش بزرگسالان اختصاص دارد.

از جمله مهمترین نهادها، وزارتخانه ها و سازمانهای دولتی و غیر دولتی مسوول آموزش بزرگسالان در جمهوری اسلامی ایران، می توان به سازمان نهضت سواد آموزی (O.M.L) وزارت جهاد کشاورزی و بسیج اشاره نمود. با توجه به نقش قاطع سازمان نهضت سواد آموزی در آموزش بزرگسالان در سال ۱۹۸۷(۱۳۶۶) شورای پشتیبانی آموزشی تحت ریاست رئیس شورا به تشکیل جلساتی جهت طراحی و تصویب استراتژیها و یافتن راه حلهای علمی جهت مبارزه با بی سوادی تشکیل یافت.
بر این اساس از جمله مهمترین برنامه ریزی های آموزشی که در حوزه آموزش بزرگسالان صورت گرفته می توان به موارد ذیل اشاره نمود:
۱.تغییر ساختار دوره های آموزش حضوری به آموزش مکاتبهای و نیمه حضوری
۲.برطرف نمودن بیسوادی در افراد رده های سنی ۴۰-۱۰ سال.
۳. تحکیم و تثبیت مهارتهای سوادآموزان و نوسوادان در جهت جلوگیری از بازگشت آنان به دوره بیسوادی
۴. ثبت نام کودکان در مدارس رسمی
۵. اعمال محدودیتهایی در هدایت افراد بیسواد و کم سواد رده های سنی زیر ۴۰ سال به کلاسهای سوادآموزی
۶. استفاده از منابع عمومی و خصوصی جهت مبارزه با بیسوادی من جمله رسانه های جمعی مانند رادیو، تلویزیون و نشریات.
▪ ازجمله مهمترین راهبردهای آموزشی آموزش بزرگسالان طی برنامه ۵ ساله اول توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی می توان به موارد ذیل اشاره نمود:
۱.تعیین و تعریف سطح آموزش در جامعه و توسعه کشور، تعیین و تعریف مسئولیتهای مکمل دولت و مردم درآموزش و ارتقای انگیزه های ملی جهت برقراری مشارکت و همکاریهای مردمی
۲.تاکید برآموزشهای عملی، علمی و فنی و حرفه ای در چارچوب برنامه های جاری آموزشی
۳. تلاش درجهت کسب اطمینان از همکاری سازمانهای مربوطه به منظور اصلاح قوانین و مقررات موجود درجهت برخورداری همگانی از تسهیلات اجتماعی من جمله قانون ممنوعیت کار ویژه کودکان رده های سنی ۶ تا ۱۰ سال
۴.تاکید برانسجام و تقویت روشهای آموزشی جهت جلوگیری از بیسوادی و اولویت دادن به نو آوری و اتخاذ روشهای مناسب جهت یادگیری موثر و قابل کاربرد برای افراد شاغل ازجمله مهمترین راهبردهای آموزشی آموزش بزرگسالان طی برنامه ۵ ساله دوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی می توان به موارد ذیل اشاره نمود:
۱. توسعه وتشویق آموزش بزرگسالان زیر رده سنی ۴۰ سال به واسطه اتخاذ متدهای مدرن آموزشی
۲. توسعه آموزش مکمل بزرگسالان

(رضایی خاجکی،فاطمه.روزنامه مردم سالاری،1387)

نقش کتابدار

امروزه بسیاری از مشکلات مانبود  چرخه مناسب توزیع کتاب ومشکلات اخذ مجوزاز مراجع ذی صلاح،گرانی کاغذ ونبود حمایت های لازم در چاپ کتاب است.

از جمله عوامل مهم در کتابخانه براي هدايت و راهنمايي دانش آموزان وجود کتابدار متخصص و يا معلم و مربي است که با ايجاد هماهنگي بين کتابخانه و برنامه هاي آموزشي مدرسه موجبات ذوق و علاقه دانش آموزان به مطالعه و تحصيل را تقويت مي کنند ، کتابدار مانند مهندسي است که عمل تفکرسازي را انجام مي دهد . از جمله وظايف کتابداران مي توان به طراحي و برنامه ريزي براي کتابخانه ، تهيه مواد و مجموعه مناسب براي آن ، تشويق و راهنمايي دانش آموزان و فعال نمودن کتابخانه را  با استفاده از درگير نمودن دانش آموزان در استفاده از کتب موجود  نام برد.

پیشرفت هایی که در فنآوری ارتباطی صورت گرفته، کتابخانه ها را از حالت خودمداری خارج کرده و به سمت شبکه های کتابخانه ای و اطلاعاتی سوق داده است. در این محیط دسترسی بی واسطه کاربران به اطلاعات راحت تر شده است و ممکن است نقش کتابداران متخصص را با چالش روبرو کند؛ اما کتابداران متخصص می توانند با آموزش کاربران در دستیابی به اطلاعات، نقش مؤثرتری در عصر اطلاعات داشته باشند فرهنگ مطالعه رادرجامعه نهادینه کنیم که بسترهای تهیه وتوزیع مناسب ودسترسی اسان به کتاب را برای مردم فراهم کنیم.

یکی از راههای مهم توسعه فرهنگی،اقتصادی،اجتماعی سیاسی توجه به مسئله کتاب وکتابخوانی وترویج ان به نوجوانان وجوانان است طبق امار رسمی سرانه مطالعه هر فرد ایرانی به میانگین در طول روز یک دقیقه است. این در حالی است که هر ایرانی هر ساله730ریال وروزانه فقط2ریال صرف خرید کتاب می کند.با توجه به اهمیت کتاب وکتاب خوانی عواملی مثل حمایت از چاپ ونشر ،ارائه کتاب مناسب،افزایش سهمیه شمارگان،برای ناشران،تجهیز کتابخانه های موجودو فرهنگسازی صحیح در خانواده ها از جمله عواملی است که موجب ارتقای فرهنگ کتابخانی در جامعه می شودwww.sociallib.blogfa.com 

یک نظریه کارشناسی می گویدکه هرگاه ضرورت کتابخوانی واهمیت ان برای همگان تبیین وتفسیر شود دران صورت هیچ گاه ودر هیچ محلی نباید انسانی رایافت که با مطالعه بیگانه باشد که نقش محوری وکلیدی کتاب در ان نادیده انگاشته شودحتی با داشتن گرفتاری های متعدد زندگی نباید از کتابخوانی دست برداشت در کنار این مسائل باید به این موضوع توجه کردکه مقوله کتاب وکتاب خوانی باید از نگاه ملی بر خوردار باشدوعزم واراده وهمت جدی مسئولان دستگا ه های ذی صلاح فرهنگی  برای ارتقای سطح فرهنگ مطالعه وگسترش

کتابخانه های عمومی نیزوجود داشته باشد. (نشریه کتابداری،1379،ص15-20)

  هر فرد     به عنوان عضوی از اجتماع برای تامین نیازهای اطلاعاتی ومطا لعاتی خود

باید چاره ای ای بیاندیشد وكسی كه توانایی كسب اطلاعات را نداشته باشد در مسیر حركت

خود دراجتماع بامشكلات بسیاری روبرواست و برای بر طرف نمودن این نیاز به راههای مختلفی متوصل

گشته و بسته به نوع نیاز اطلاعاتی وجایگاه اجتماعی ، شغلی و محل زندگی خود ، برای رفع

نیاز خوداقدام می نماید و در این راه از روش هایی ‌تعامل با دیگر افراد جامعه ،

مطالعه روزنامه ها ومجله های مرتبط ، استفاده از اینترنت وغیره استفاده می كند. 

وکتابخانه  وظیفه دارد كه در تمام رشته های مختلف علوم ، فنون ، فرهنگ ، هنر و كلیه

معارف بشری ،  ، برای عموم افراد جامعه( بینا و نابینا) مجلات و نشریات سودمند

وجدیدراجمع آوری كرده و در اختیار مردم بگذارد همه كس حق استفاده از كتابخانه های

عمومی را دارند به همین جهت برای این نوع كتابخانه ها  باید مكانی مناسب ودرخوراستفاده

همگان تدارك ببینند (شکویی،علی،1364،15-30)

طبيعي است كه وقتي مي خواهيم توسعه كتاب و كتابخواني داشته باشيم بايد مراكز و مكان هايي داشته باشيم  كه بتواند كتاب را در اختيار مردم قرار دهد، چراكه شايد خريد كتاب براي همه اقشار كار مشكلي باشد. ممكن است تهيه كتاب و به دنبال كتاب هاي تازه رفتن با وقت و يا اقتصاد مردم همخواني نداشته باشد ، لذا وجود كتابخانه هاي عمومي متعدد مي تواند كمك بزرگي براي بحث كتابخواني باشد، ضمن اينكه كتابخانه ها مراكزي دلنشين و زيبا هستند كه نخبگان جامعه و علاقمندان به مطالعه را در خود جمع مي كنند 

کتابخانه می تواند :

نقش اساسی در توسعه عادت به مطالعه داشته باشد. زیرا همچون پناهگاه امن اجتماعی، در محیطی سالم، محتوای منابع و اطلاعات مورد نیاز را به صورت نظام مند در اختیار جامعه قرار داده و با الگوسازی، عادت مطالعه را در سطح جامعه توسعه می دهد. توسعه کمی و کیفی کتابخانه ها، بویژه کتابخانه هایی که در سطح گسترده ای با جامعه در ارتباطند در توسعه عادت به مطالعه نقش بسزایی ایفا می کند.

کتابخانه های عمومی را از مظاهر دموکراسی در دنیای جدید دانسته اند. چرا که در حقیقت پایه های دموکراسی بر آزادی بیان و اندیشه نهاده شده است، و کتابخانه های عمومی نهادی است که با کمک به رشد و شکوفایی اندیشه افراد جامعه به آنها کمک می کند تا با دانش و احاطه بیشتری عقاید خود را ابراز کنند. کتابخانه عمومی این فرصت را برای همه افراد جامعه فراهم می کند که به شکلی فعال در امور فرهنگی و اجتماعی جامعه خود دخالت داشته و در فرایندهای فرهنگی جامعه نقش مؤثری ایفا کنند. همانطور که در آخرین رهنمودهای ایفلا برای کتابخانه های عمومی آمده است: نقش مهم کتابخانه عمومی ایجاد تمرکز بر رشد فرهنگی و هنری در جامعه است. در بیانیه یونسکو نیز از کتابخانه های عمومی به عنوان بزرگراهی برای رشد فرهنگی افراد و گروه های اجتماعی نام برده شده و از رسالت های مهم کتابخانه های عمومی ارتقای آگاهی افراد از میراث فرهنگی و نیز حمایت از گفتگوهای فرهنگی و تنوع فرهنگی ذکر شده است.

از دیگر اهداف کتابخانه های عمومی حمایت از سوادآموزی بزرگسالان می باشد. چرا که سوادآموزی کلید دستیابی به تحصیلات، دانش، و نیز استفاده از کتابخانه ها و خدمات اطلاعاتی است.(کوه پیما، محمد رضا.نقش کتابخانه عمومی در تقویت فرهنگ مطالعه،1385)

کتابخانه اموزشگاهی

کتابخانه ي آموزشگاهي  مجموعه اي  است سازمان يافته از مواد چاپي و غير چاپي ، که در مدرسه و در يک فضاي مشخص  براي دانش آموزان و معلمان ايجاد مي شود تا پاسخگوي نيازهاي آموزشي اطلاعاتي ، تحقيقاتي ، تفريحي و فردي دانش آموزان ومعلمان باشد . هدف اصلي از هر کتابخانه مشارکت در دست يابي به اهدافي است که آموزش و پرورش تعيين کرده است .

 ازمنابع مورد نياز دانش آموزان کتابخانه هاي آموزشگاهي مي باشد،چرا که

در جامعه اطلاعاتي و عصر اطلاعات، دستيابي و نيل به سواد اطلاعاتي امري ضروري و حياتي است. نياز دانش آموزان براي دستيابي  به منابع موثق و معتبر و کارآمد بر همگان مبرهن و آشکار است. پرورش قوه تفکر و خلاقيت نيز در نوجوانان تنها از طريق کلاس و انجام تکاليف يا موفقيت در امتحانات و آزمونها ميسر نمي شود  ، بلکه نياز دارند که به عمق هر مسئله بينديشندو اين چيزي بيشتر از کتاب ودرس و مدرسه را مي طلبد  .در اين راه کتابخانه ها در پرورش و رشد فردي ، اجتماعي ،علمي و فرهنگي کودکان و نوجوانان نقش و اهميت بسيار دارند . وجود کتابخانه در هر مدرسه يک ضرورت است چرا که کتابخانه ها وسيله اي براي تقويت خواندن ، ترويج سواد و بالا رفتن فرهنگ محسوب مي شوند در نگرش نظام يافته به آموزش و پرورش کتابخانه از جمله نيازهاي اساسي است و در صورت حذف يا عملکرد ضعيف آن آموخته هاي دانش آموزان گسترش نمي يابد و منحصر به يادگيري هاي کتب درسي مي شود .مقاله حاضر به منظور شناخت بهتر کتابخانه هاي آموزشگاهي ارائه شده است . که در آن به اهميت مطالعه و نقش کتابخانه ها در اين راه و منابع مورد نياز  کتابخانه در مدرسه، تاريخچه کتابخانه هاي مدارس و مشکلات موجود بر سر راه اين کتابخانه ها با استفاده از تحقيقات پيشين محققان اشاره شده است ، باشد که تلنگري هرچند کوچک باشد که متوليان امر آموزش و پرورش را متوجه اهميت  کتابخانه هاي آموزشگاهي نمايد .

نظام اموزش وپرورش در کشورهای جنوب واز جمله کشور ما نظامی غیر پویا وتک محور است نظام تک محور نظامی است که بر اساس یک کتاب ویک جزوه درسی شکل میگرد ومعلم ودانش اموز خود را از هر گونه  مراجعه به دیگر منابع اطلاعاتی بی نیاز می داند نظامی که ساختار متون درسی ان  درون زا نیست وهمین باعث می  شود که دانش اموز از خواندن ان احساس لذت نکند واز ادامه راه باز بماند در این نظام نگاه دانش اموز وحتی دانشجو از خواندن رفع تکلیف است. در نظام مدارس نگرش به کتاب ومراجعه به ان با انگیزه وظیفه مندی انجام می شود. درچنین نظامی نهادی به نام کتابخانه اموزشگاهی وشخصی به نام کتابدار که مسوولیت اموزش را داشته باشد شکل خواهد گرفت. بدین ترتیب هر گاه هم شالوده خواندن قبلا در خانواده شکل گرفته باشد خواندن تداوم نمی یابد به دلیل عدم پویایی نظام اموزشی  موانع جدی هم بر سر راه این تداوم خواندن ایجاد می شود زیرا در چنین نظامی معلم ودانش اموز  محور باشد وکتاب درسی نقطه شروع فعالیت اموزشی معلم ودانش اموز  تلقی می شود وهیچ فعالیت اموزش وپرورشی بدون بهره گیری از سایر منابع دانش بشری امکان پذیر نمی باشد.    

کتابخانه آموزشگاهي بايد مانند اهرمي کار را براي پيشرفت آموزش و پرورش  ساده کند يعني بايد در گسترش علم و معلومات دانش آموزان مؤثر  باشد  و بتواند تقويت کننده و مکمل مواد آموزشي باشد  ، کتابخانه مي تواند در گذران اوقات فراغت و پروراندن نيروي تخيل دانش آموزان ، رشد و توسعه ذهني کودکان و نوجوانان و آماده سازي آنها براي پژوهش  و مطالعه نقشي مهم و مؤثر ايفا کند . با توجه به آنچه که گفته شد در مي يابيم که کتابخانه آموزشگاهي از اهداف آموزش است . "هدف مستمر کتابخانه در مدرسه تشويق و توانمند کردن دانش آموزان براي رسيدن به حد اکثر دانايي و توانايي است در واقع دانش آموز در کتابخانه ياد گرفتن را ياد مي گيرد "   بنابراين کتابخانه هم در پر کردن اوقات فراغت و هم در ايجاد عادت به مطالعه ، افزايش دانش و تکميل مواد آموزشي دانش آموزان را ياري مي کند .

پیشرفت هایی که در فنآوری ارتباطی صورت گرفته، کتابخانه ها را از حالت خودمداری خارج کرده و به سمت شبکه های کتابخانه ای و اطلاعاتی سوق داده است. در این محیط دسترسی بی واسطه کاربران به اطلاعات راحت تر شده است و ممکن است نقش کتابداران متخصص را با چالش روبرو کند؛ اما کتابداران متخصص می توانند با آموزش کاربران در

دستیابی به اطلاعات، نقش مؤثرتری در عصر اطلاعات داشته باشند (دهقان،علی.کتابخانه عمومی شهر ابپخش،1385)

محیط  وفضای کتابخانه

فضاي کتابخانه و تجهيزات آن در برنامه هاي کتابخانه مؤثرند ، کتابخانه بايد فضايي صميمي و جوي دوستانه داشته باشد تا دانش آموزان و معلمان  در آن احساس آرامش کنند . کتابخانه آموزشگاهي بايد  محلي براي امانت دادن ، مخزن ، مطالعه عمومي ، محل مطالعه معلمان ، محلي براي قراردادن مواد و تجهيزات کتابخانه و ...... را داشته باشد از نور کافي ، وسايل گرمايشي و سرمايشي  برخوردار و در معرض ديد دانش آموزان باشد . تجهيزات کتابخانه شامل ميز  و صندلي ، انواع قفسه ها ، برگه دان ، ويدئو و تلويزيون ، و ...... مي باشد . بلندي ميز  و صندلي ها بايد متناسب با قد و اندازه مطالعه کنندگان باشد .

مجموعه کتابخانه

مجموعه کتابخانه در راهنمايي و شکل دادن به انديشه و شخصيت دانش آموزان  بيشترين تأثير را مي گذارد . مجموعه بايد متناسب با نيازها و علائق دانش آموزان و آموزشگاه باشد ، چرا که مي تواند بسياري از نيازها ي گوناگون و متنوع دانش آموزان را برطرف و آنها را هدايت و شکوفا کند . مواد کتابخانه هاي مدارس به دو بخش کلي چاپي و غير چاپي تقسيم مي شود . مواد چاپي شامل انواع کتاب هاي داستاني و غير داستاني ، مرجع و نشريات و مواد غير چاپي شامل انواع نوارهاي کاست ، نوارهاي ويدئويي و..... مي باشند . در مورد تعداد کتاب هاي موجود در کتابخانه نظريه هاي مختلفي وجود دارد ، که بهترين و مناسب ترين آن بيست نسخه براي هر دانش آموز است . اما حداقل براي هر دانش آموز بايد يک کتاب براي امانت موجود باشد . براي مقاطع راهنمايي و متوسطه وجود بخش مرجع الزامي است

گسترش مطالعه

تشکیلات و رونق این کتابخانه ها نیز در مجموع آنچه هست مناسب با شان فرهنگی مردم ما نیست و حق آن است که، کوشش های جدی و بررسی های پردامنه به منظورطرح مسائل این نوع کتابخانه و جایگاه مطلوب آن، فراگیر شود.توجهی که اکنون از سوی نهاد  کتابخانه های عمومی  کشور حاصل شده، موجب خوشوقتی و مایه امیدواری است.

اهل نظرمی دانند که از عوامل شرافت هر شهر و کشور، حضور بارز و فعال و سازنده کتابخانه های آن است.معمولا، انسانهای سالم و خودشکوفا ، وقت خویش رابا نا آگاهی هدر نمی دهند. این گونه افراد دراتوبوس، تاکسی و حتی صف انتظار بانکها، روزنامه یا کتابی را مطالعه می کنند.

درکشور ما، پژوهشهای علمی ویافته های مبتنی بر واقعیات کتابخانه های عمومی و مسائل مربوط به آن یکسره خالی است و باید که اندیشمندان با عنایت به معیارهای درست پژوهش، راه ترقی و تکامل این کتابخانه ها را در همه ابعاد مطرح سازند و مواردی را که نقصانهایی در وضعیت موجود کتابخانه های عمومی است، محققانه روشن سازند.

کتابخانه عمومی

کتابخانه های عمومی اگر جایگاه واقعی خود را بیابند، جامعه مخاطب آنها از حیث تاریخی و اجتماعی در مکانی از بلوغ و قدرت گزینش قرار می گیرد که به عنوان پشتیبان امر تحقیقات در کشور و ضمانتی مطمئن برای سلامت جامعه باشد و شبیه قلب نیرومندی عمل کند که خون حیات بخش آموختن و یادگیری را به تمام پیکره اجتماع برساند.

کتابخانه عمومی، مکانی است که فعالیت خود را به این اصل متمرکز ساخته که خدماتش را با زندگی روزمره مردم بخصوص قشر جوان درآمیزد،مشکلاتشان را حل کرده،استعدادهایشان را بپروراند و با هدف معنوی و اخلاقی که دارد آنان را از گرایشهای نامناسب بسوی سرگرمیها و خواسته های نامطلوب، باز دارد.

ایجاد و توسعه کتابخانه های عمومی در همه شهرها و روستاها، از جمله وظایف اساسی دولتهاست. تامین مخارج آن باید در بودجه عمومی منظور شود و موجباتی فراهم شود تا هر کس بتواند از موهبت مطالعه، بهره گیرد و بر علم ودانسته های خویش بیفزاید.یک برنامه وسیع و سالم کتابخانه ها می تواند به رشد و گسترش ارزشهای اخلاقی و بهداشت روانی جامعه و جذب بیشتر مردم به امر مطالعه، کمک موثری بکند، گروههای سرگردان را از ارتکاب به بزهکاریها و تبهکاریها بازدارد.

توسعه زنجیره کتابخانه های عمومی در هر گوشه و کنار کشور همراه با فراهم سازی زمینه لازم برای همگانی کردن کتابخوانی و معرفی کتابهای خوب از امهات اقداماتی است که باید مورد توجه قرار گیرد تا با پیوند دادن آثار گذشتگان به آیندگان و تقویت اندیشه های نو، منبع عظیمی از علم و معرفت را فراهم سازد.

آنچه صرفنظر از توجه کمی و کیفی به مجموعه کتابخانه و تامین هزینه های لازم برای اداره آن اهمیت دارد نقش کتابدار در کتابخانه های عمومی است که امری بسیار مهم و بسیار حساس است.اگر کتابداران از حیث علم کتابداری و اخلاق انسانی رشد کاملی داشته باشند،بدون تردید همچون معلمان و استادان جامعه که معماران نسلهای آینده به شمار می روند در جلب و جذب مردم به استفاده از کتابخانه و افزایش بار معلوماتی و تربیتی آنان فوق العاده تاثیرگذار خواهند بود و می توانند با پروراندن صفاتی شایسته از قبیل مردم دوستی و  کنجکاوی   و با کسب معلومات کافی از کتابها، راهنما و رابط میان آنان و کتاب باشند.

چنانچه كتابخانه را مجموعه اي سازمان يافته براي استفاده دانش پژوهان تعريف كنيم شرط اساسي استفاده بهتر و بيشتر، دسترسي به مواد‌آن است . دسترس پذيري شاخص بسيار مهم براي عملكرد كتابخانه است. چون قضاوت استفاده كنندگان براساس ميزان دستيابي آنان به منابع مورد نظرشان مي باشد به عقيده برخي نقش كتابخانه در صورتي مي تواند سازنده و تعيين كننده باشد كه گنجينه آن به روي همه پژوهندگان دانش باز بوده تا بدين ترتيب امكان بهره گيري از دانش بشري و درخشش استعدادهاي ذهني ذخيره شده براي همگان فراهم آيد. كتابخانه ها از هر نوع كه باشند همه در متن اجتماع، خدمتگزار مردم هستند و در روشنگري و توسعه فكري توده اجتماع نقش بسزائي دارند. اما اين نقش با حفاظت از منابع كتابخانه و حفظ امنيت كتابخانه پايدار خواهد ماند.

سیستم کتابخانه

دسترسي آزاد به كتاب هايي كه بر حسب موضوع دركنار يكديگر در قفسه ها قرار گرفته اند موثر ترين و ساده ترين راه استفاده از مجموعه يك كتابخانه است. اين روش كه در برخي كتابخانه ها به كار مي رود، شيوه اي مناسب براي بازيابي سريع كتاب در يك مجموعه كوچك است.
در فرهنگ فشرده كتابداري و اطلاع رساني اثراستلا كينان‌ اصطلاح قفسه باز اينگونه تعريف شده است: «كتابخانه يا مراكز اطلاع رساني كه مراجعان آن مي توانند منابع خود را راساً از قفسه ها بردارند.»
پس در كتابخانه هايي كه به شيوه قفسه باز اداره مي شوند كتابها به سادگي در دسترس مراجعان قرار مي گيرند و جستجو در ميان قفسه ها براي استفاده كنندگان به سهولت امكان پذير است. اما اين روش در همه كتابخانه‌ها مرسوم نيست و هنوز كتابخانه هايي هستند كه به شيوه قفسه بسته اداره مي شوند.
ارائه خدمات در نظام قفسه بسته مراجعان را ملزم مي نمايد كه كتاب هاي مورد نظرشان را با استفاده از برگه دان و يا فهرست رايانه اي انتخاب نمايند. آنها بايستي مشخصات كامل كتاب و شماره راهنماي آنرا حداقل يكي از اطلاعات كتابشناختي (عنوان، موضوع، پديدآور) را بعد از يادداشت، به كتابدار ارائه نموده و منتظر بمانند تا وي كتابها را بازيابي و سپس در اختيارشان قرار دهد. در واقع كتابدار رابط بين قفسه هاي كتاب و مراجعان است.(جمالی،فیض الله.نگاهی به سیستم امنیت در کتابخانه ها،1384)

نتیجه

به نظر من در کتابخانه نقش کتابدار بسیار مهم است.کتابدار باید کاملا  اموزش دیده ومتخصص کتابداری باشد که الان در جامعه ما کاملا این مشکل هست واکثر کتابخانه ها مخصوصا کتابخانه های اموزشگاهی از نیروی غیر متخصص استفاده می کنند.وچون به حرفه کتابداری اشنا نیستند به مراجعین کمک کافی نمی کنند. از این رو شاید یکی از دلایل اکراه  ان ها از امدن به کتابخانه همین باشد زیرا انها نمی توانند  کتاب خود را پیدا کنند وکتابدار نیز با انها همکاری نمی کند  علاوه بر تخصص انها اخلاق کتابدار نیز بسیار مهم است کتابدار بد اخلاق با مراجع خوب برخورد نمی  کند ودر این موقع دانش اموز از گفتن نیاز خود خودداری می کند.. اگر کتابدار انها را راهنمایی کند انها زودتر به کتاب ومنبع مورد نظر می رسند واز اینکه سریع به منبع خود رسیده اند احساس رضایت دارند ودیگر از کتاب وکتاب خوانی فراری نیستند علاوه بران این تشویقی است که دوباره به کتابخانه رجوع کنند واین در امر گسترش مطالعه مهم است.مدیریت کتابخانه می تواند با انجام فعالیت های فوق بر نامه مثل برپایی جلسات بحث وگفت وگو با مراجعان از نیاز های انها اگاه شود  هم چنین ایجاد جلساتی که در ان اهمیت کتاب وکتابخوانی توسط کتابدار یا دعوت از اساتید در شناسایی اهمیت کتابخوانی برای مراجعین مخصوصا نوجوانان  در کتابخانه اموزشگاهی مهم است. هم چنین کتابخانه باید از تمام مواد اطلاعاتی دارا باشد که هر مراجعی اعم از هر گروهی  که باشد با توجه به علاقه خود بتواند نیاز خود رابرطرف کند.واین باعث خوشحالی او می شود واحساس می کند که کتابخانه به نیاز وعلاقه او اهمیت داده است.همکاری میان کتابدار ومربی پرورشی ومعلم  در تشویق دانش اموزان  به استفاده از کتابخانه وغنی کردن مجموعه کتابخانه مهم است. همچنین ایجاد مسابقه های کتابخوانی از طرف مدیر اموزشگاه در کتابخانه عمومی ورییس کتابخانه عمومی ودادن جایزه به انها در تحقق این هدف مهم است.در رابطه با سیستم کتابخانه سعی شود سیستم باز باشد تا دانش اموز راحت کتابش راپیدا کند واز این بابت بسیار خرسند تر خواهد بود.همچنین همکاری اموزشگاه با پدران ومادران  بچه ها در کتابخوانی بچه هابسیار نقش دارد . همچنبن اگر برنامه های درسی به گونه ای باشد که دانش اموز را به کتابخانه واستفاده ازان  برای مطالعه بیشتر سوق دهد بسیار خوب است واین باعث می شو.د که دانش اموز از ابتدا با فضای کتابخانه اشنا شود.در رابطه با کتابخانه عمومی تمام شرایط کارکنان کتابخانه وگذاشتن جلسات فوق العاده وسیستم کتابخانه یک جور است. ولی اینکه از کتا ب خانه اموزشگاهی شروع کردم چون به نظر من اولین کتابخانه وزیر بنای کتابخانه های دیگر است. وافراد  ابتدا وارد  مدارس وکتابخانه های  ان می شوند . واینجاست که باید تصور خوبی به کتابخانه پیدا کنند .تا برای ورود به کتابخانه های بالاتر وعمومی انگیزه داشته باشند واین دو کتابخانه کتابخانه هایی هستند که اکثر افراد بدون توجه به هیچ قشری اعم از(فقیر ،پولدارو تحصیل کرده ....) می  توانند از ان استفاده کنند. سیستم امانت دهی باید در کتابخانه ها راحت باشد وتاجایی که امکان دارد جریمه نداشته باشد یا حد اقل کم باشد تا دانش اموزان از اینکه جریمه شده اند ناراحت نشوند. شرایط ثبت نام نیز نا امکان دارد راحت باشد واحتیاج به پر کردن برگه توسط ضامن نداشته باشد. .  کتابخانه ها ی  عمومی باید دنبا له رو سیاست های کتابخانه اموزشگاهی  ومکمل برنامه هایی که در کتابخانه های اموزشگاهی شکل  می گیرند باشد.علاوه بر ان کتابخانه عمومی وظیفه ای سنگینتر دارد زیرا با افراد مختلفی سروکاردارد با همه جور قشر از افراد اعم از (کودک ،بزرگ،باسواد،بیسواد ،....) پس وظیفه کادکنان ان هم در برخورد با هریک از این اقشار فرق میکند وباید انها این موضوع رادر ک کند.

فهرست منابع وماخذ

1.فخرایی ،سیروس 1375.بررسی روشهای موثردرافزایش میزان مطالعه ی دانش آموزان،شورای تحقیقات آموزش وپرورش :آذربایجان شرقی،

2.تاثیرکتابخانه های عمومی درگسترش فرهنگ مطالعه1379،"نشریه کتابداری" دفتر سی وچهارم، سال سی و چهارم.

3.راهنمای گرایش وافزایش میزان مطالعه درکتابخانه های عمومی،"نشریه کتابداری"،سال سی وچهارم دفتر سی وپنجم،1379

4.استیگر،رالف سی1364.شیوه های مطالعه؛ترجمه علی شکویی.-دانشگاه تبریز:تبریز

www.nlai.ir/default.aspx?tabid=1438-105k

irandoc.ac.ir/etela-art/23/norouzi-htm.220k

www.hassanzadeh.netfirms.com/myart/globinfart.doc

www.sociallib.blogfa.cim/post-22-aspx-20k

www.libabpakhsh.blogfa.com/post-19.aspx-43k.

aftab.ir/articles/art-culture/issue/c5c11332796.pl.php-202k

.

.

.

.

.

.

در بررسي چگونگي نهادينه سازي کتابخانه ها در ايران به نظر مي رسد که بايد به چند لايه قبل تر بازگشت. در واقع بايد بررسي شود که اساسا هدف از وجود کتابخانه (چه به صورت سنتي و چه ديجيتال) چيست و آنچه افراد را به سوي کتابخانه مي کشاند و به نوعي شايد وابسته مي سازد، همانطور که به هوا وابسته هستند، چيست؟

پاسخ به اين سوال  يا هرنوع سوال ديگري که در باب نهادينه سازي مطرح مي شود باز مي گردد به بحث "نياز".  چرا که تا نيازي  نباشد، تدبيري براي مرتفع ساختن آن صورت نمي گيرد. اصطلاح نهاد به هر نوع اعتقاد، ارزش، مفهوم، سازمان یا بطور کلی، هر پدیده‌ای که طی شرایط و فراگردهای تاریخی با مجموعه‌ای از هدفها،کارکردها و کنش‌ها مشخص شده، اطلاق می‌شود و نهاد اجتماعی عبارت است از نظام سازمان یافته‌ای از روابط اجتماعی که متضمن ارزشها و رویه‌های عمومی معینی است و نیازهای اساسی خاصی از جامعه را برآورده می‌سازد(دانشنامه رشد،1387).  پس مي توان نتيجه گرفت  که نياز به اطلاعات و محتاج به علم بودن است که مردم را به سوي منابع اطلاعاتي و به دنبال آن کتابخانه ها مي کشاند و تا اين نياز از سوي جامعه ما حس نشود، به جرئت مي توان گفت کتاب، کتابخواني، و کتابخانه ها در ميان خانواده ها، دانش آموزان، دانشجويان، اساتيد و ديگر اقشار جامعه نامانوس و غريبه  باقي مي ماند و همچنان به نظر مي رسد که کتاب يک کالاي متعالي فرهنگي ست، براي گروه خاصي که در مقطع خاصي مورد استفاده قرار مي گيرد و نقش مهمي در زندگي اجتماعي و شغلي آنها بازي نمي کند.

 از نظريه سلسله مراتب نيازهاي ابرهام مزلو آموخته ايم که ظهور نيازهاي انساني تابع نظم سلسله مراتبي است و تا نيازهاي رده پايين تر برآورده نشود، نيازهاي هنري و لذت آفرين بروز نمي کند. حال پرسشي که مي توان مطرح کرد اين است که اکثريت مردم ايران در تلاش دستيابي به کداميک  از نيازهاي خود هستند؟ در پاسخ به این سوال می توان اشاره ای به سبد مصرف خانوار ایرانی داشت:

سبد مصرفی خانوار ایرانی تعریف چندان روشنی ندارد. در واقع این مفهوم آنقدر گسترده و وسیع است كه كمتر كسی می تواند تعریف جامع و كاملی از آن ارائه كند، اما به طور كلی می توان گفت كه سبد مصرفی خانوار، مجموعه ای از كالاها و خدمات ضروری برای زندگی یك خانواده است كه به طور پیوسته مورد مصرف قرار می گیرد و مخارج تهیه این كالاها، هزینه معاش آن خانواده را تشكیل می دهد. اگرچه كالاهای موجود در سبد خانوار وابسته به فرهنگ جامعه، شهری یا روستایی بودنش و میزان درآمد خانوار قابل تغییر است، اما در یك تقسیم بندی كلی، سبد مصرفی خانوار ایرانی را می توان شامل هشت گروه مختلف از كالاها و خدمات دانست كه عبارتند از: گروه های خوراك، پوشاك، مسكن، اثاثیه و لوازم منزل، بهداشت و درمان، حمل و نقل، تفریحات و سرگرمی ها و گروه خدمات شخصی و وسایل آموزشی.

براساس تحقیقات انجام شده، سهم هزینه های مسكن و مخارج خوراكی برای خانوارهای شهری در جایگاه اول و دوم هزینه های سبد مصرفی قرار دارد. برطبق این پژوهش ها، خانوارهای ایرانی به طور متوسط ۳۱ درصد هزینه سبد مصرفی شان را صرف مخارج مسكن و عموما كرایه منزل كرده اند و ۲۹ درصد هزینه را نیز به مواد خوراكی اختصاص داده اند. پس از مسكن و خوراك، هزینه حمل و نقل، پوشاك، اثاثیه و لوازم منزل، بهداشت و درمان، خدمات شخصی و وسایل آموزشی در رتبه های بعدی قرار دارند. گروه تفریحات و سرگرمی ها با متوسط ۳درصد، آخرین رتبه هزینه سبد خانوار ایرانی را به خود اختصاص داده و این نشانگر كم اهمیت بودن تفریح و سرگرمی در فرهنگ خانوارهای ایرانی است. به این معنی كه كالاهای فرهنگی همچون روزنامه، كتاب، سینما و تئاتر در سبد خانوار ایرانی چندان جایگاهی ندارند.از سوی دیگر، آمارهای بانك مركزی در چند سال اخیر نشان می دهد كه از كل هزینه های خانوار، ۳۱ درصد شامل هزینه مواد خوراكی، آشامیدنی و دخانیات، ۵/۲۶ درصد هزینه مسكن، آب، سوخت و روشنایی، ۱۱ درصد هزینه حمل و نقل و ارتباطات، ۹ درصد هزینه پوشاك، ۵/۶ درصد هزینه لوازم و اثاث خانه، ۵/۴ درصد هزینه بهداشت و درمان و ۵/۳ درصد هزینه تفریح و تحصیل و مطالعه و هشت درصد نیز هزینه كالاها و خدمات متفرقه بوده است.صاحبنظران معتقدند كه گروه خدمات بهداشت و درمان و نیز گروه تفریح و تحصیل و مطالعه كه در آخرین جایگاه هزینه های سبد مصرفی خانوارهای ایرانی جای گرفته اند، هر دو از اهمیت ویژه ای برخوردارند و نشان دهنده رفاه خانوارند، در حالی كه رشد بالای سهم خوراك نشانه خوبی نیست. به عبارت دیگر در دو محور اساسی حیاتی انسان؛ یعنی سلامت جسم و سلامت و تغذیه روح، كمترین سرمایه گذاری شده و مردم در قاعده هرم نیازهای مازلو یعنی نان و مسكن گرفتار شده اند(آفتاب،1387). و این در حالی ست که برخی از جامعه شناسان معتقدند ارتقاي فرهنگ مطالعه و كتابخواني بايد از درون خانواده آغاز شود و اين امر تنها با همكاري مردم امكان پذير است. درحال حاضرصرفا مي توان با بررسي وضعيت شمارگان كتاب در كشور درخصوص وضعيت كتاب و كتاب خواني در جامعه و در نهايت در خانواده ها به يك نتيجه گيري نسبي دست يافت. به طور متوسط سالانه ٥٠ هزار عنوان كتاب در كشور منتشر مي شود كه شمارگان هر عنوان كتاب به طور متوسط ٣٨٠٠ نسخه است كه به نظر مي رسد باتوجه به جمعيت كشور رقم مطلوبي نيست. از سوي ديگر نقش رسانه ملي از جمله تلويزيون و راديو در ترويج فرهنگ كتاب خواني در بين خانواده ها نيز بسيار حائزاهميت است، در حالي كه رسانه ملي ما در قبال اين وظيفه و نقش خود بسيار ضعيف عمل مي كند.

البته همانطور که پیش تر اشاره شد تا زماني كه خانواده ها به مسائل مالي فكر مي كنند، نمي توان چندان انتظار داشت كه جايگاهي براي كتاب در سبد خانوار باز كنند. اگر پدران و مادران بخشي از وقت روزانه خود را به مطالعه معطوف كنند به يقين اين وضعيت روي فرزندان هم اثرگذار خواهد بود و در عين حال تربيت آنان براي پدر و مادر آسان تر و بهتر صورت مي گيرد(سروش بانوان،1387) یکی از مهم ترين تفاوتهای کشورهاي شمال و جنوب که وجه امتياز توسعه يافتگي يا توسعه نيافتگي آنهاست ميزان اقبال به مطالعه و پژوهش است. براي نمونه 89 درصد دانش آموزان ژاپني علاوه بر مطالعه کتب درسي به مطالعه کتب غير درسي مي پردازند و اين نرخ در دانش آموزان کشور ما 7/56 درصد است(طرح پژوهشی جهاد،1383). اين تفاوتهاي چشمگير در آمار تيراژ نامطلوب کتابها  و سرانه ميزان مطالعه ايرانيان_که از دهه ها پيش تقريبا ثابت مانده (حدود5/2 دقيقه در شبانه روز)_ نشان از يک ضعف فرهنگي بزرگ دارد. اين آمار يک دقيقه اي و دو دقيقه اي امروز در دوران پيش از انقلاب هم وضع بهتري نداشت. با اينکه قيمت کتاب بالا نبود و خيلي از مردم بخصوص قشر متوسط جامعه  با داشتن يک شغل از پس يک زندگي معمولي برمي آمدند. اما مشکل بيگانه بودن ما با کتاب، با وجود همه اين بهانه ها ادامه دارد.

اگر شما هم مثل من بپذیرید که این دلائل علی رغم اینکه واقعا در جامعه وجود دارند اما به نوعی بهانه ما برای توجیه کتاب نخواندمان است و به قول برخی عقب ماندگی فرهنگی است و به قول ظریفانی دیگر اصلا ربطی به ایرانی بودنمان ندارد! و همگی توطئه های استعمار است، در آن صورت ناگزیریم که گوشه هایی هرچند کوتاه و مختصر از تاریخ اجتماعی و فرهنگی مان را مرور کنیم. از آنجا که عوامل انحطاط فکري و فرهنگي هر جامعه اي را بايد درون خود آن جامعه و تاريخش جست، براي بررسي علل و موانع فرهنگي اجتماعي فراروي نهادينه سازي کتابخانه ها در ايران کار خود را با مطالعه تاريخي ادوار گذشته ايران و بررسي زمينه هاي فرهنگي و اجتماعي اين عقب ماندگي و کالبد شکافي فرهنگ شفاهي ايرانيان و موضوع بيگانگي آنان با رسانه مکتوب آغاز کرده و در نهايت با بررسي موانع رشد علم و مطالعه در ايران در زمان حاضر، بحث را به پايان برديم.

 مشاهده متن کامل مقاله

چكيده:

نهادنظامی نسبتا پایداروسازمان یافته ازالگوهای اجتماعی است که برخی رفتارهای نظارت شده ویکسان راباهدف برآوردن نیازهای اساسی جامعه دربرمی گیرد .ونهادينگي فرایندی است که درجامعه به عنوان ارزش شناخته شده وتمام اعضای جامعه خودرادربرابرآن مسئول دانسته وفرآیندمذکوردر راستای خدمت به جامعه وبهبودآن باشد.

این روندچگونه درجامعه "زواره"محقق می گردد؟ محمدرضاصادقی(مسئول پایگاه میراث فرهنگی اردستان وزواره) می گوید: درحال حاضردرمحدوده بافت تاریخی زواره به ازای هرنفرزواره ای45 مترمربع حسینیه ساخته شده است که هیچگونه ارزش والگوی تاریخی ندارد.

پس چرااين مسئله در زمينه كتابخانه ومطالعه صادق نيست؟چرا مكان هاي فرهنگي ازجايگاه مناسب برخوردارنيستند؟

تاريخ اجتماعي كتابخانه بيان دارد:"در راستاي تغييرات به وجودآمده درجامعه كتابخانه نيزخود راباآنهاتطبيق داده وباعث پيشرفت جامعه تازه گردد".

طي سالهاي اخيراين شهرداراي دومؤسسه آموزش عالي ازجمله دانشگاه آزادوپيام نورمي باشد،اماآياتغييري در زمينه كتابخانه هاايجادگرديده است؟

تغييرات آن زمان مفيدواقع مي گردند كه تمامي وجوه راپوشش دهند.ودر راستاي توسعه ي اين نهاد درجامعه كوششش هاي اساسي وبنيادي صورت پذيرد.

کلیدواژه ها:

نهاد،نهادینگی ،فرهنگ،کتابخانه،زواره

مقدمه:

نهادازدیدگاه بزرگان:

کوئن می گوید:"نهادنظامی نسبتا پایداروسازمان یافته ازالگوهای اجتماعی است که برخی رفتارهای نظارت شده ویکسان راباهدف برآوردن نیازهای اساسی جامعه دربرمی گیرد."

در واقع هرنهادویژگی های متعددی دارد که مهمترین آنهاعبارتنداز:

1.     هرنهادی برای برآوردن نیازهای خاصی ازجامعه به وجودمی اید

2.     نهادهاارزشی نهایی دارندکه دربرآوردن آنهااعضای ان نهادنقش اساسی دارند

3.     نهادهابه طورنسبی پایدارندتاحدی که الگوهای ثابت رفتاری در درون آنهابه صورت بخشی ازسنت وفرهنگ مرسوم جامعه درمی آید

4.     بنیان های اجتماعی نهادهاآنچنان عام وگسترده اند که فعالیت های آن جایگاه عمده ای رادرپهنه جامعه به خوداختصاص می دهدبه نحوی که هرتغییرچشمگیردرنهادبه احتمال زیادموجب تغییردردیگرنهادهامی شود

فرهنگ ازدیدگاه بزرگان:

آگ برن ونیم کوف می گویند:"فرهنگ برابزارهاورسوم ومعتقدات وعلوم وهنرهاوسازمان های اجتماعی دلالت می کند.انسان به وسیله فرهنگ جامعه ی خود،موجودی اجتماعی می گردد،بامردم پیرامون خودازهزاران جهت هماهنگی می یابدوازمردم جوامع دیگرازصدهاجهت متفاوت می گردد.(مزینانی،1382،ص253-254)

 نهادینه سازی:فرایندی است که درجامعه به عنوان ارزش شناخته شده وتمام اعضای جامعه خودرادربرابرآن مسئول دانسته وفرآیندمذکوردر راستای خدمت به جامعه وبهبودآن باشد.

باالهام ازمقدمه فوق می خواهیم بدانیم این روندچگونه درجامعه "زواره"محقق می گردد.

شرایط جغرافیایی وفرهنگی

 زواره واقع درحاشیه جنوبی دشت کویرایرن،باعرض جغرافیایی'27°33شمالی و '27°52شرقی واقع در120کیلومتری اصفهان باجمعیتی بالغ بر12990(سال1385)نفرمی باشد.

آنچه که این شهر رادردشت کویرمتمایزمی سازدبافت قدیمی وتاریخی است به گونه ای که هرساله شاهدتعداد زیادی ازتوریست های داخلی وخارجی هستیم.ازجمله بناهای تاریخی عبارتنداز:

مسجدجامع، مناره،یخچال،حسنیه های کوچک وبزرگ،امامزاده یحیی و...

این مسئله درحالی است که محمدرضاصادقی(مسئول پایگاه میراث فرهنگی اردستان وزواره) می گوید:

          باتوجه به اینکه شهر زواره دارای حسینیه هاوتکایای بسیار زیباودارای ارزش تاریخی ومعماری است.ولی بااین حال اهالی محله درسال های اخیرنسبت به ساخت حسینیه های جدیداقداماتی به عمل آورده اندکه درحال حاضردرمحدوده بافت تاریخی زواره به ازای هرنفرزواره ای45 مترمربع حسینیه ساخته شده است که هیچگونه ارزش والگوی تاریخی ندارد.[1]

 پس چرااين مسئله در زمينه كتابخانه ومطالعه صادق نيست؟چرا مكان هاي فرهنگي ازجايگاه مناسب برخوردارنيستند؟

شايداين مسئله ريشه درفرهنگ نادرست جامعه داشته باشد؛به گونه اي كه به دليل كوچك بودن آن اكثريت افرادتنهابه يادگيري وآگاهي ازطريق شنيدن درسخنرانيها،استفاده ازچندرسانه ايها يادرحدمدرسه بسنده مي كنند.درواقع اهميت مطالعه وكتابخانه درجامعه ناشناخته است.

كمال پولادي دراختتاميه جشنواره كتابخانه هاي خانگي اينچنين مي گويد:

          "رسانه هاي ديداري درخدمت عقلانيتي به نام’عقلانيت ابزاري’قرارگرفته اندواين قابليت راندارندكه بامخاطب واردگفتگوشونددر واقع كتاب رسانه اي است كه باخواننده واردگفتگومي شودوهدف رسانه هاي ديداري وماهواره اي "ابله سازي مخاطب"است واين رسانه هابراي اجراي اين هدف سامان داده شده اندونمي خواهندمخاطب رابه فكرواداركنند.اگرعادت به مطالعه ازسنين كودكي سه ياچهارسالگي شروع شود،تبديل به عادتي هميشگي مي شودودرسنين بزرگسالي امري ساده است."(پولادی،1387،ص5)

وضعيت كتابخانه ها

تاريخ اجتماعي كتابخانه بيان دارد:"در راستاي تغييرات به وجودآمده درجامعه كتابخانه نيزخود راباآنهاتطبيق داده وباعث پيشرفت جامعه تازه گردد".

باتوجه به كليدوا‍‍ژه جامعه تازه درموردشهر زواره اينگونه مي توان گفت كه طي سالهاي اخيراين شهرداراي دومؤسسه آموزش عالي ازجمله دانشگاه آزادوپيام نورمي باشد،اماآياتغييري در زمينه كتابخانه هاايجادگرديده است؟

شواهدبرآن حاكي است كه باوجودتاسيس دانشگاه آزاددرسال1382،تاكنون كتابخانه اي درمعناي واقعي امرندارد.به گونه اي كه كتابخانه فاقدسالن مطالعه ومنابع موردنيازكاربران است درحالي كه منابع محدودي ازطريق كمك هاي مردمي جمع آوري گرديده است.

كتابخانه هاي آموزشگاهي به گونه اي است كه مكان مشخص وواحد دراختيارندارند

وكتابداري كه متخصص امرباشدنيست تابتواند دانش آموزرابه مطالعه ترغيب نمايدبه گونه اي كه يكي ازدانش آموزان مدرسه مسئول كتابخانه شده وتنهادرزمان زنگ تفريح كتابخانه بازاست ومنابع ازطريق اهداتهيه مي گردندومهم نيست منابع درچه سطح وموضوعي باشند.

درواقع كتابخانه به صورت واحدي جانبي وبي اهميت درمدرسه است وازنظربرطرف كردن نيازهاي آموزشي كاربران خوددرسطح قابل قبولي قرارنداردواين درحالي است كه درچندسال اخيرسيستم آموزشي تغييريافته وبيشتربه سمت فعاليتهاي پژوهشي وعملي روي آورده شده است.

ازسوي ديگركتابخانه عمومي كه به گفته خانم حمامي(كتابدار)اين كتابخانه ازلحاظ تعدادمراجعه كننده درشهرستان جايگاه برترراداردبه گونه اي است كه  حتي منابع كمك آموزشي آن مربوط به سال هاي دوراست وامكلنات دسترسي به اينترنت وآگاهي ازاطلاعات به روزحتي براي كتابداركه نقش اطلاع رسان درجامعه راداراست فراهم نيست.

طبق ماده 10قوانين نهادكتابخانه هاي عمومي كشور:

"انجمن كتابخانه هاي عمومي استان باتصويب هيئت هامي توانددربخش ها،شهرهاوروستاهاي داراي شرايط لازم نسبت به تشكيل انجمن كتابخانه هاي عمومي شهر،بخش وروستااقدام نمايند" (کاکادوست،1387،ص80-81)

چرادراين زمينه ازسوي مسئولين هيچ اقدامي صورت نمي گيرد؟

همچنين نبايدمنكراين مسئله بودكه مساجدوحسينيه ها درجامعه ازلحاظ منابع مذهبي(كتب ادعيه،قرآن،احكام و...)غني هستندامااين تنهابراي رشدوتعالي همه جانبه جامعه كافي نيست ويك جامعه بايددرتمامي زمينه هااعم ازسياسي،اجتماعي،فرهنگي ،مذهبي و...به طورمتعادل رشدكند.

نتيجه گيري

در راستاي توسعه كتابخانه درجامعه نيازاست:

Ø     توسعه فرهنگ كتابخواني

Ø     بهبودوتوسعه تجهيزات كتابخانه(دسترسي به منابه ديداري وشنيداري)

Ø     ارتقاي سطح مشاركت مردمي(جلب مشاركت مادي ومعنوي وهدايت كمك هاي مردم خيروفرهنگ دوست)

Ø     اهميت دادن به توسعه فيزيكي كتابخانه(احداث ساختمان جذاب به گونه اي كه افرادرابه طورناخودآگاه به سوي خودجلب كند)

Ø     ارايه خدمات اينترنتي

Ø     توسعه وارتقاي نيروي انساني وبهره وري

منابع وماخذ

1.     پولادی،کمال(1387).ترویج کتابخوانی درایران چندین حلقه گمشده دارد.ماهنامه اطلاع یابی واطلاع رسانی،سال دوم،شماره هشتم،خردادماه1387

2.     کاکادوست،مهوش(1387).آشنایی بانهادکتابخانه های عمومی کشور.ماهنامه اطلاع یابی واطلاع رسانی،سال دوم،شماره نهم،تیرماه1387

3.     مزيناني،علي(1382).كتابخانه وكتابداري.تهران،سمت 

4.     http://www.hamshahrionline.ir/news/?id=71806

5.     http://www.wikipedia.org

     انسان موجودی اجتماعی است و دراجتماع زندگي مي كند، بنابراین داشتن ارتباط با دیگران برای وی ضروری است. ارتباط یکی ازقدیمی ترین، و در عین حال عالی ترین دستاوردهای بشربوده است.

     ارتباط درگذشته، علاوه برکارکردهایی که درجهت حفظ حیات ویاری گرفتن ازدیگران داشته، زمینه سازفعالیت های اجتماعی و سرآغازی برای زندگی اجتماعی نیز بوده است. هرفردی درزندگی خود با افراد زیادی رابطه برقرارمی کند، امااین که کدام ارتباط پایدارتر و کدام کم دوام تر باشد بستگی به عوامل بسیاری دارد. ارتباط اساسا ًمیان دویا چند نفراتفاق می افتد وماهمه، درطول روز با افراد مختلف ارتباط برقرارمی کنیم وبه وسیله ی پیوندهای اجتماعی است که افراد با یکدیگررابطه دارند. افراد دریک شبکه اجتماعی به واسطه ی نیازهای مختلفی با یکدیگررابطه برقرارمی کنند، ومحتوای رابطه ها نیز باهم فرق دارند...

ادامه مطلب را در اینجا بخوانید

دانشگاه تهران

دانشکده روانشناسی وعلوم تربیتی

گروه کتابداری واطلاع رسانی

کتابخانه به عنوان یک نهاداجتماعی چه کارکردی برای جامعه دارد؟

مربوط به درس: تاریخ اجتماعی کتابخانه ها

استادمحترم: جناب آقای دکترنقشینه

دانشجوی کارشناسی: فاطمه معصومی زارع

نیمسال دوم 1387

چکیده

کتابخانه به عنوان یک نهاد اجتماعی چه کارکردی برای جامعه دارد؟ از وظایف اصلی این نهاد آموزش و سرگرمی است.اما اگردر جامعه ای به کتابخانه بها داده شود و به آن امکان رشد و توسعه را بدهند، کتابخانه می تواند باعث فرهنگ سازی شود و مسیر جامعه را عوض کند.

در عصر حاضر کتابخانه سهم بسزایی در توسعه اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی جامعه داشته و نقش مهمی در حفظ و پیشرفت فرهنگ، آموزش رسمی و خود آموزی و غنی کردن اوقات فراغت ایفا کرده است. در سال های اخیر کتابخانه ها مواد خواندنی برای استفاده معلولان تدارک دیده اند و به اعضای محروم و روستاییان کشور یاری کرده اند تا جایگاه شایسته ای در جامعه بدست آورند.

کتابخانه با مبادله دانش سرو کار دارد و با تدارک اطلاعات آماده و بسته بندی شده از طریق ابزاری مشتری پسند به انتقال و مبادله دانش یاری رسانده است. کتابخانه در جامعه ای که دانش و وسایل ارتباطی آن در حال پیچیده شدن است باید نقش وسیعتری ایفا کند. نقش دیگر کتابخانه ارائه خدمات اطلاع رسانی است. کتابخانه های امروزی با بکارگیری تکنولوژی های پیشرفته قادر هستند وظیفه اطلاع رسانی و اشاعه اطلاعات را به بهترین و سریعترین نحو انجام دهند.

خلاصه کلام اینکه در سیاست گذاری و برنامه ریزی ملی ارتباط، توسعه و عمران، کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی را چه در بخش عمومی و چه در بخش خصوصی باید مد نظر داشت. کتابخانه ها از اندام های پیکر برنامه ریزی ملی هستند. رشد فردی اعضای جامعه در گرو آن است که به چه نحو از دستاوردهای جامعه بشری آگاه شوند و به عنوان افرادی آگاه چگونه در کار جامعه شرکت جویند.

کتابخانه نهادی اجتماعی

برای بررسی کتابخانه بعنوان نهادی اجتماعی لازم است تا دواصطلاح نهاد واجتماع ازنظرجامعه شناسی تعریف شود.

اجتماع:«گروهی وسیع شامل سازمان های متعددومرکب ازکثیری زن ومردوکودک که طی زمان درازی ازاتکای متقابل اجتماعی ونظم گروهی بهره مندباشند، جامعه خوانده می شودوجامعه ای که وابسته محلی معین وازجامعه های دیگرکم وبیش بی نیازباشد، اجتماع نامیده می شود».

نهاد: «نهادنظامی نسبتاپایداروسازمان یافته ازالگوهای اجتماعی است که برخی رفتارهای نظارت شده ویکسان راباهدف برآوردن نیازهای اساسی جامعه دربرمی گیرد. به طورمعمول پنج نهادبنیادی رادرهرجامعه ای می توان مشخص کرد. این نهادهای پنج گانه عبارت اندازنهادهای خانوادگی، پرورشی، دینی، اقتصادی وحکومتی. هرنهادکارکردهاومسئولیت های خاصی داردکه به آنهااختصاص یافته است».

در تعریفی دیگری از نهاد: «نهاداجتماعی به یک معنی موسسه ای است بسیارپایدارکه کارکرداجتماعی آن برای جامعه بسیارپراهمیت است. نهادهای اقتصادی، دینی، خانوادگی وسیاسی ازاین جمله اند».

به طورکلی هرنهادویژگی های متعددی داردکه مهم ترین آنهاعبارتنداز:

1.    هرنهادی برا برآوردن ورفع نیازهای خاصی ازجامعه بوجودمی آید.

2.                 نهادها ارزشی نهایی دارندکه دربرآوردن آنها اعضای آن نهاد نقش اساسی دارند.

3.       نهادها به طورنسبی پایدارندتاحدی که الگوهای ثابت رفتاری دردرون آنها به صورت بخشی ازسنت وفرهنگ مرسوم جامعه درمی آید.

4.       بنیان های اجتماعی نهادها آن چنان عام وگسترده است که فعالیتهای آن جایگاه عمده ای را در پهنه جامعه به خوداختصاص می دهد، به نحوی که هرتغییرچشمگیردرنهاد به احتمال زیاد موجب تغییردردیگرنهادها می شود.

5.       هر چند همه نهادهای جامعه به هم وابسته اند هریک ازآنهابه تنهایی برمبنای شبکه ای ازهنجارها، ارزش هاوالگوهای رفتاری کاملا سازمان یافته شکل می گیرند.

6.       آرمان های یک نهاد را معمولا بخش عظیمی ازاعضای جامعه چه درحال حاضر در آن مشارکت داشته باشند یا نداشته باشند، پذیرفته اند.

باتوجه به تعاریف وتوضیحات مذکورمعلوم می شود که درطول تاریخ، کتابخانه همیشه به عنوان نهادی پرورشی وگاه مذهبی ودینی درخدمت جوامع بشری بوده وسبب رشد وتوسعه فرهنگها وارزش ها گردیده است. بدین معناکه ازابتدای شکل گیری اجتماع وبه وجودآمدن خط واستفاده ازرسانه های مختلف برای مکتوب کردن دانش وحافظه بشری، کتابخانه جزء لاینفک جوامع بشری محسوب می شد. باتوجه به ویژگی هایی که برای نهادارائه شد، نهادکتابخانه دارای این ویژگی هاست:

1.    نهاد کتابخانه برای برآوردن ورفع نیازهای خاصی ازجامعه بوجود آمده واین نیازها درطول تاریخ ودرجوامع مختلف متفاوت بوده است. گاهی این نیازحفظ دانش ومیراث مکتوب بشری بوده است و دردوره ای دیگردسترس پذیری ورفع نیازهای اطلاعاتی. درحال حاضررفع نیازهای متفاوت اطلاعاتی اعم ازآموزشی، پرورشی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی وغیره برعهده نهاد کتابخانه است.

2.       نهاد کتابخانه دراجتماع چنان ارزش هایی داردکه به طورمثال استفاده ازکتابخانه یا کارکردن درآن ارزش اجتماعی محسوب می شود.درحال حاضردراکثرجوامع، استفاده ازکتابخانه نوعی ارزش اجتماعی است، همانطورکه ممکن است اکثرجوامع اعتقادات دینی نیزارزش اجتماعی محسوب می شود.

3.       نهاد کتابخانه درطول تاریخ آن چنان پایداربوده وهست که الگوهای رفتاری واستفاده ازآن به صورت بخشی ازسنت وفرهنگ هرجامعه محسوب می شود. درست همانند نهادهای آموزشی وپررورشی مثل مدرسه وغیره که اگرآنها را ازجامعه حذف کنیم بخشی ازالگوهای فرهنگی وسنن جامعه راحذف کرده ایم.

4.       نهاد کتابخانه درطول زمان آن چنان جایگاه وگستره اجتماعی پیداکرده است که هرگونه تغییرچشمگیر کیفی وکمی درآن سبب تاثیردردیگرنهادها خواهد شد. بدین معنا که اگرنهاد کتابخانه بتواند بخوبی نقش خود را ایفا کند، آنگاه نهاد خانواده، دین ومذهب و ارزش ها درجامعه اعتلا وارتقا خواهند یافت. عکس این روند نیزصادق است.

5.       آرمان اصلی نهاد کتابخانه خدمت به جامعه و رشد و اعتلای آن است. چنین آرمانی رابخش عظیم وگسترده ای ازاجتماع پذیرفته اند. ممکن است اعضای جامعه خود درشکل گیری چنین آرمانی نقشی نداشته باشند ولی بطورسنتی ونهادینه شده چنین آرمانی راپذیرفته اند. (مزینانی،1384،ص253-255).

حال به بررسی این مطلب می پردازیم که کتابخانه به عنوان یک نهاد اجتماعی چقدر می تواند در اجتماع موثر باشد و جامعه چه تاثیری بر حفظ کتابخانه ها خواهد داشت.

آنچه در طول تاریخ بر ما ثابت شده است این است که جامعه حافظ کتابخانه ها بوده است. کتابخانه ها بیشتر از آن که از جانب آفات هایی چون حشرات، آتش سوزی و سیل و ... آسیب ببینند در جنگ ها و درگیری ها که رخ داده آسیب دیده اند. دشمن پیروز اولین نقطه ای را که مورد حمله قرار می داد و از آن هتک حرمت می کرد کتابخانه بود. هر زمان که صلح و آرامش برقرار بود کتابخانه ها نیز در امان بودند. و از سویی دیگری کتابخانه ای دوام می آورد که با سیاست های جامعه خویش هماهنگ باشد. جامعه به وجود آورنده کتابخانه و حافظ آن می باشد.

از سوی دیگر اگر در جامعه ای خفقان برقرار باشد و هر چیزی از فیلتر بگذرد، کتابخانه در آنجا کارکردی نخواهد داشت.

تاریخ نشان داده است که هر وقت فضای باز اجتماعی و سیاسی بر جامعه ای حاکم بود کتابخانه ها توانستند رشد کنند و برای جامعه ی خویش مفید واقع شوند.

از کارکردها و مسئولیتهای اجتماعی کتابخانه می توان به موارد زیر اشاره کرد:

کتابخانه‌ها شهروندان را آگاه مي‌کنند. کتابخانه‌ها با فراهم کردن و در دسترس قرار دادن اطلاعات و دانش موجب مي‌شوند که افراد جامعه بتوانند به راحتي، تصميمات لازم و ضروري براي ادارة امور خود را در مواقع مورد نياز اتخاذ کنند. در واقع کتابخانه مي‌تواند آگاهي‌ها و اطلاعات تخصصي و عمومي را در دسترس همگان قرار دهد و مردم را نسبت به حقوق، اختيارات، و وظايفشان آگاه کند

کتابخانه‌ها محدوديت‌ها را درهم مي‌شکنند. کتابخانه با قراردادن اطلاعات و دانش در اختيار همة اعضاي جامعه، محدوديت‌ها را از بين مي‌برد و نشر و گسترش دانش را فراگير مي‌کند. کتابخانه‌ها مي‌توانند تمام منابع خود را بدون در نظر گرفتن ويژگي‌هاي خاص افراد جامعه و نيز بدون توجه به قالب و شکل ظاهري اطلاعات، در اختيار همة مراجعه‌کنندگان از هر قشر و گروهي قرار دهند. کتابخانه‌ها به افراد کم‌سواد، بي‌سواد، غير بومي، مهاجر، و ... از هر فرهنگ و قوميت و مليتي که باشند خدمات مي‌دهند و هيچ محدوديتي در اين مورد ندارند .

کتابخانه‌ها حافظان انديشه‌هاي بشري هستند. کتابخانه‌ها با گردآوري، سازماندهي و نگهداري و نيز انجام ديگر وظايف تخصصي خود، امکان ارتباط افراد جامعه را با آثار متعلق به گذشته به راحتي امکان‌پذير مي‌سازند. آن‌ها در واقع ميراث فرهنگي و ملي هر جامعه را به دقت ثبت و ضبط و نگهداري مي‌كنند و در هنگام نياز در اختيار افراد جامعه قرار مي‌دهند. آگاهي مردم يک جامعه نسبت به آثارگذشتگان در زمينه‌هاي مختلف موجبات خودشناسي، کسب هويت مستقل، و در نهايت پيشرفت فرهنگي و اجتماعي جامعه را فراهم مي‌آورد

کتابخانه‌ها آزادي را در جامعه نهادينه مي‌کنند. کتابخانه‌ها آزادي و فرهنگ مردم‌سالاري را در جامعه تقويت مي‌کنند. در جامعه‌اي که انواع اطلاعات و دانش به راحتي جريان داشته باشد، سطح آگاهي عمومي و تخصصي مردم به ميزان قابل توجهي بالا مي‌رود و مردم نسبت به حقوق فردي و اجتماعي خود بيش از پيش آگاه مي‌شوند. کتابخانه‌ها مي‌توانند با اشاعة آگاهي‌ها و اطلاعات مورد نياز افراد جامعه و قرار دادن دانش در دسترس همة افراد جامعه، فرهنگ آزادي را در هر جامعه نهادينه كنند و شعار «دانستن حق مردم است» را تحقق بخشند. به عبارت ديگر مي‌توان گفت که کتابخانه‌ها (بويژه کتابخانه‌هاي عمومي) در سراسر دنيا تنها مؤسساتي هستند که با ارتقاي فرهنگ عمومي جامعه، با بسياري از مشکلات اجتماعي مقابله مي‌کنند و جامعه را به سوي پيشرفت هدايت مي‌کنند .

کتابخانه‌ها خلاقيت و نوآوري را تقويت مي‌کنند. کتابخانه با داشتن منابع اطلاعاتي عظيم مي‌تواند پاسخگوي بسياري از پرسش‌هاي طرح‌شده براي افراد جامعه باشد. هنگامي که پرسش‌هاي ناشي از کنجکاوي در ذهن انسان شکل مي‌گيرد، تنها دسترسي به اطلاعات است که مي‌تواند آن را جوابگو باشد. همچنين نيروي خلاقيت و نوآوري هنگامي مي‌تواند در افراد به خوبي رشد و بروز پيدا کند که پاسخ پرسش‌هاي شکل‌گرفته در ذهن، به درستي داده شود. کتابخانه مي‌تواند با جواب دادن به هر پرسشي که از سوي افراد جامعه مطرح مي‌شود، به انسجام پاره‌هاي دانش در ذهن افراد کمک نمايد و فکر و انديشة نو توليد کند. بنابراين کتابخانه گنجينه‌اي است که مي‌تواند به همة پرسش‌ها در همة زمينه‌ها پاسخ دهد. حتي پرسش‌هاي طرح‌نشده هم جواب‌هايي را در کتابخانه خواهند داشت.

کتابخانه‌ها ذهن کودکان را پوياتر مي‌کنند. كتابخانه مي‌تواند با در اختيار قرار دادن منابعي همچون کتاب، فيلم، نوارهاي صوتي، بازي‌ها و انواع سرگرمي‌ها در پويايي ذهن کودکان نقش مهمي ايفا کند. جواب دادن به پرسش‌هاي کودکان در سنين مختلف مي‌تواند علاوه بر شکوفايي استعداد‌ها و تقويت خلاقيت، آن‌ها را با تحقيق و منابع اطلاعاتي آشنا کند و راه را براي پيشرفت‌هاي علمي آن‌ها در آينده بگشايد.

در جامعه‌اي که به تمامي پرسش‌هاي طرح‌شده پاسخ مناسب داده شود و آشنايي با منابع اطلاعاتي نيز مهيا گردد، دانش و خرد بالاترين مرتبة ارزش را پيدا مي‌كند و در همة ابعاد زندگي، فراگير مي‌شود. اين همان ويژگي اصلي جامعة دانش‌مدار است که در اين مورد، نقش کتابخانه‌هاي آموزشگاهي و عمومي از ديگر کتابخانه‌ها بارزتر است.

کتابخانه‌ها احساس آرامش، امنيت و صلح و دوستي را در جامعه تقويت مي‌کنند. از آنجا که کتابخانه محيطي آرام، صميمي، دوستانه و معنوي را براي افراد فراهم مي‌آورد و خوراک فکري آن‌ها را تأمين مي‌کند، در آرامش خيال و امنيت خاطر جامعه و افراد آن نقش دارد. گويي کتابخانه تنها جايي است که افراد در آنجا خود را در مقابل هيچکس پاسخگو نمي‌بيند و تنها همراه با افکار افتخارآميز خود به مطالعه مي‌پردازند و آنچه را مي‌خواهند به‌راحتي از لابه‌لاي کتاب‌ها، مجلات و ديگر منابع اطلاعاتي به دست مي‌آورند. اين احساس امنيت خاطر يکي از شاخص‌هاي رفاهي جامعه است و موجب پيشرفت جامعه مي‌شود؛ زيرا در جامعه‌اي که فکر و انديشه آرام و دور از دغدغه باشد، بيش از هر چيز ديگري دانش و انديشة جديد توليد مي‌شود و جامعه را به سوي دانش‌مدار شدن سوق مي‌دهد .

کتابخانه‌ها پژوهش را تقويت مي‌کنند. از آنجا که کتابخانه منابع اطلاعاتي و دانش را در خود جاي داده و در دسترس قرار مي‌دهد، مکان بسيار مناسبي براي پژوهشگران و اهل علم و تحقيق به شمار مي‌رود. بديهي است که توليد علم، انديشه و دانش جديد در گرو پژوهش‌هاي جديدي است که توسط متخصصان و دانشمندان حوزه‌ها و رشته‌هاي مختلف علمي انجام مي‌گيرد. از سوي ديگر، اولين و اساسي‌ترين مرحلة هر پژوهش، گردآوري اطلاعات دربارة موضوع مورد بحث در آن تحقيق است. بدون اطلاعات، پژوهش امکان نخواهد داشت. كتابخانه تنها جايي است که با در اختيار داشتن منابع مختلف علمي در موضوعات گوناگون، مي‌تواند پشتوانة علمي همة پژوهش‌ها در همة موضوعات را تأمين کند و موجب توليد انديشه و دانش جديد شود. بديهي است که دراين مورد کتابخانه‌هاي تخصصي بيش‌ترين نقش را دارند.

کتابخانه‌ها باعث تقويت انواع مختلف توسعه در جامعه هستند. با توجه به نقش مهم کتابخانه‌ها در پژوهش و توليد علم و رابطة بين تحقيق و توسعه به راحتي مي‌توان به نقش مهم کتابخانه در انواع مختلف توسعه (مانند توسعة سياسي، فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي و صنعتي) پي برد. در عصري که از اطلاعات و دانش به عنوان گرانبهاترين و باارزش‌ترين کالاي سرمايه‌اي ياد مي‌شود، نقش اطلاعات و دانش را در توليدات صنعتي و اقتصادي نمي‌توان ناديده گرفت. اطلاعات و دانش به اندازه‌اي اقتصاد کنوني دوران ما را تحت تأثير قرار داده که بحث «اقتصاد اطلاعات» که بر خريد و فروش و ارزش افزودة اطلاعات تأکيد مي‌کند، هر روز داغ‌تر و داغ‌تر مي‌شود.

بنابراين مي‌توان گفت که کتابخانه به عنوان مرکز اصلي اطلاعات و گنجينة دانش، به انواع مختلف و به طور مستقيم و غيرمستقيم، نقش بارزي در انواع توسعه (بويژه صنعتي و اقتصادي) دارد.

کتابخانه‌ها روحية پرسشگري و تفکر انتقادي را در افراد جامعه تقويت مي‌کنند. کتابخانه به عنوان يکي از بزرگ‌ترين و مهم‌ترين مراکز آموزش غيررسمي مي‌تواند روحية پرسشگري و تفکر انتقادي را در افراد جامعه بپروراند و تقويت کند. تقويت اين روحيه که معمولاً در مراکز آموزشي رسمي مانند مدارس و دانشگاه‌ها حتي در سطوح عالي آموزش نيز به دلايلي ناديده گرفته مي‌شود، موجب تقويت روحية پرسشگري و پژوهش مي‌شود و  در نهايت، توليد علم و دانش را به همراه خواهد داشت. بنابراين کتابخانه‌ها (بويژه کتابخانه‌هاي عمومي) با نام «دانشگاه‌هايي براي همة مردم» مي‌توانند به عنوان مؤسساتي براي آموزش غيررسمي به همة افراد جامعه و در سطوح مختلف، خدمات آموزشي خود را ارائه کنند .

نتیجه گیری

اما کتابخانه در زمان کنونی نیز در جامعه ای می تواند ببالد که افراد جامعه آن را ارج نهند و به آن احساس نیاز کنند. و کتابخانه نیز برای افرادش مفید واقع شود و بهترین خدمات را به آنها صادقانه ارائه دهد.

و طبق اصل پنجم رانگاناتان به واقع اندام واره زنده و پویا باشد نه اینکه به انباری مرده و متروک انباشته از کتاب تبدیل شود.

منابع:

مزینانی، علی. کتابخانه و کتابداری. تهران: سمت، 1384.

موکهرجی ، اجیت کومار.تاریخ و فلسفه کتابداری.ترجمه اسدالله آزاد. تهران: نشر کتابدار، 1382.

ابرامی،ابرامی. شناختی از دانش شناسی. تهران: نشر کتابدار، 1383.

نوروزی، یعقوب؛ کمالی، کاظم. "نقش کتابخانه‌ها در جامعة دانش‌مدار".فصلنامه علوم و وفناوری اطلاعات.23.پاییز و زمستان 86:107-124.

دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی

گروه کتابداری و اطلاع رسانی

موضوع: بررسی شبکه اجتماعی بین اساتید گروه روانشناسی دانشگاه تهران

مربوط به درس : تاریخ اجتماعی کتابخانه ها

استاد مربوطه: دکتر نادر نقشینه

تهیه کنندگان : سمانه قجر ، شیما بغدادی

نیمسال تحصیلی اول : 87-88

مقدمه:

تعریف شبکه‌های اجتماعی:

یک شبکه‌ی اجتماعی یک ساختار اجتماعی است که از گره هایی(که عموما فردی یا سازمانی هستند) تشکیل شده است که توسط یک یا چند نوع خاص از وابستگی به هم متصل اند ، برای مثال : قیمت ها ، الهامات ، ایده ها و تبادلات مالی ، دوست ها ، خویشاوندی ، تجارت ، لینک های وب ، سرایت بیماری ها ( اپیدمولوژی ) یا مسیرهای هواپیمایی. ساختارهای حاصل اغلب بسیار پیچیده هستند. تحلیل شبکه های اجتماعی روابط اجتماعی را با اصطلاحات گره و رشته می نگرد. گره ها بازیگران فردی درون شبکه ها هستند و رشته ها روابط میان این بازیگران هستند. انواع زیادی از رشته ها می تواند میان گره ها وجود داشته باشد . تحقیق در تعدادی از زمینه های آکادمیک نشان داده است که شبکه های اجتماعی در بسیاری از سطوح به کار گرفته می شوند از خانواده ها گرفته تا ملت ها و نقش مهمی در تعیین راه حل مسائل ، اداره کردن تشکیلات و میزان موفقیت افراد در رسیدن به اهدافشان ایفا می کند

ادامه مطلب را در اینجا بخوانید

بررسی شبکه های اجتماعی میان اساتید دانشکده متالوژی و مواد دانشگاه تهران

مقدمه

اين گزارش با هدف بررسي شبكه هاي اجتماعي ميان اساتيد گروه كتابداري و اطلاع رساني دانشكده روانشناسي و علوم تربيتي از طريق بررسي همكاري هاي آن ها در نوشتن مقالات و شناسايي موضوعات مشترك مورد علاقه آن ها تهيه شده است. برا ي اين منظور از پرسشنامه و رزومه هاي اساتيد موجود بر روي سايت دانشگاه تهران استفاده شده است. در اين گزارش از نمودار دايره اي براي نشان دادن نتايج استفاده شده است.

ابتدا نمودارهاي دايره اي مربوط به موضوعات مشترك مورد علاقه و نحوه پاسخ گويي هر يك از اساتيد به دو سؤال اصلي در پرسشنامه آورده شده است. سپس نمودارهاي دايره اي مربوط به همكاري هر يك اساتيد با اساتيد درون گروه و خارج از گروه به تفكيك آورده شده است.

ادامه مطالب را اینجا بخوانید

دانشگاه تهران

دانشكده روانشناسي و علوم تربيتي

گروه آموزشي كتابداري و اطلاع رساني

کافه کتاب

مربوط به درس : تاریخ اجتماعی کتابخانه­ها

استاد: جناب آقای دکتر نقشینه

تهيه­وتنظیم:

حميده اسدي

لیلا عربگری

نيمسال اول : 88-1387

فهرست مطالب

مقدمه. 3

کتاب با طعم نسکافه. 4

درباره پاتوقهای متفاوت تهران و عمر کوتاه شان.. 5

1. کافه نشر ثالث... 5

2. کافه نشر چشمه. 6

3. کافه نشر ویستار. 7

4. کافه خانه هنرمندان.. 8

5. کافه کتاب روشن.. 8

6. فروشگاه موسیقی بتهوون.. 8

7. پاتوق فرهنگی» موسسه تهران.. 9

8. کافه هفتادوهشت... 9

9. کافه تیتر.. 9

مشکل کتاب است، نه کافه! 11

کافه کتاب جایی برای... 13

كتاب، مجله و... در كنار مشاغل و اصناف(نمونههاي موجود و پيشنهادي). 16

حاصل­سخن.. 17

منابع.. 17

مقدمه
    
    
 فعاليت كافه­كتاب­ها عرف فضاهاي فرهنگي شده و ديگر اين روزها تقريبا هر كتابفروشي­اي يك كافه­كتاب هم دارد. وجود "كافه­كتاب" در هر كتابفروشي، باعث رفت و آمد اهالي فرهنگ به محل­هاي عرضه كتاب شده و رويكرد فرهنگي جديدي را زمينه­ساز شده است. متاسفانه بر مبناي آماري غيررسمي، طي 3، 4 سال اخير بيش از 200 كتابفروشي تعطيل شده كه اين امر سبب مي­شود رغبت چنداني براي اين مراكز براي ادامه فعاليت وجود نداشته باشد. سيروس ابراهيم­زاده (بازيگر و نمايشنامه­نويس) وجود "كافه­كتاب" را در تمام دنيا مرسوم مي­داند و مي­گويد: "در تمام كشورهاي دنيا محلي براي دور هم جمع شدن هنرمندان، نويسندگان و اهالي فرهنگ و ادب وجود دارد كه به طور سنتي پايگاه و خاستگاه بسياري از انديشه­ها بوده­اند و حتي زمينه­ساز پيدايش مكتب­ها و سبك­هاي جديد ادبي و هنري شده اند." به گفته او، در پاريس، لندن و نيويورك مراكز بسياري است كه در قالب "كافه­كتاب" افراد در آنجا حضور مي­يابند و به بحث و تبادل نظر پيرامون مسائل مختلف مي­پردازند. به فهرست كشورهايي كه ابراهيم زاده از آنها ياد مي­كند بايد كشورهاي سوريه، تركيه، مالزي و امارات عربي متحده (دبي) را هم افزود كه ديگر اين روزها كتابفروشي­هايشان با استاندارد جديد "كافه­كتاب" كار مي­كنند. يك كلام آنكه كتابفروشي­هاي بزرگ دنيا همگي كافه­كتاب دارند و ديگر اين روزها داشتن "كافه­كتاب" معيار عالم كتاب و كتابخواني شده است.
    
 اگر به حافظه چند دهه اخير خودمان هم رجوع كنيم با محل­هايي چون كافه نادري يا كافه معيني در لاله زار برمي خوريم كه در شكل­دهي به وضعيت ادبيات و فرهنگ معاصر ما نقش داشته­اند. از طرف ديگر، "كافه­كتاب­ها­" به خودي خود فرهنگ كافه­نشيني را بالامي­برند و مفهوم اين مكان را بهبود مي­بخشند، چرا كه كافه­كتاب ها محيط­هايي هستند كه شخص مراجعه­كننده، ضمن خوردن يك نوشيدني يا قهوه، روزنامه مي­خواند يا كتابي را تورق مي­كند(پایگاه اطلاعاتی مگ­ایران).

کتاب با طعم نسکافه

عنوان "کافه­کتاب" را اولین بار "نشر ویستار" بر سر زبان‌ها انداخت. با اینکه چشمه و ثالث پیش از آن، طرح کتاب‌فروشی و کافی‌شاپ را در یک مجموعه اجرا کرده بودند، اما تدبیری برای اسم این ترکیب نیاندیشیده بودند. تا اینکه دو سال پیش، ویستار بعد از 16-15 سال فعالیت انتشاراتی، به جمع کتاب‌فروشی‌های خیابان کریمخان پیوست. صاحب ایده "پژمان سلطانی" بود. اگرچه نقش مادرش (فرخنده حاجی زاده مدیر مسئول نشر ویستار) و پیمان سلطانی را نمی‌توان نادیده گرفت.

وارد که می‌شوی قبل از آنکه چیزی در قاب نگاهت دیده شود، موسیقی کلاسیک است که شنیده می‌شود. دور تا دور فروشگاه، قفسه‌های کتاب چیده شده است. کتاب‌ها موضوع‌بندی شده‌، کنار هم ردیف شده‌اند.  البته از تعداد محدودی ناشر. تازه‌های ویستار را هم می‌شود روی طبقه‌هایی که وسط فروشگاه جای گرفته، پیدا کرد. سمت چپ ویترین اصلی، لوازم التحریر هم دیده می‌شود.

دقایقی در بین کتاب‌ها، کتاب مورد علاقه‌ات را جست و جو می‌کنی و وقتی آن را پیدا کردی می‌توانی آن را به کافه ببری و بخوانی(پایگاه اطلاعاتی کتاب­نیوز).

درباره پاتوق­های متفاوت تهران و عمر کوتاه شان

اینجا ما فقط به معرفی چند پاتوق متفاوت معروف می­پردازیم که در سال­های اخیر محل گردهمایی روشنفکران کافه­نشین حرفه­ای بوده و هرکدام به دلایلی تعطیل شده­اند.

1. کافه نشر ثالث: از عمر فروشگاه بزرگ انتشاراتی ثالث در خیابان کریم­خان، حدود پنج سال می گذرد. «محمدعلی جعفریه» مدیر این انتشاراتی، با الگو گرفتن از فروشگاه­های فرهنگی بزرگ در کشورهای پیشرفته، جالب توجه­ترین «سوپرمارکت فرهنگی» پایتخت را تاسیس کرد. البته خود او معتقد است در این راه، انتشاراتی­های دیگری مثل «خانه فرهنگ و هنر گویا» و حتی «نشر یساولی» پیشقدم بوده­اند. اما آن دیگران، تنها به فروش کتاب و تا حدودی آلبوم­های موسیقی بسنده کردند و تنها تفاوت­شان با کتابفروشی­های سنتی، در فضای وسیع فروشگاه و تزئین باسلیقه­تر دکورشان بود.

ولی فروشگاه ثالث جایی بود که مشتریان علاوه بر اینکه می­توانستند آزادانه در آن گردش کرده و ردیف کتاب­های مختلف را از نظر بگذرانند، چیزهای دیگری از قبیل: لوازم تحریر، آلبوم­های کمیاب موسیقی، یادگاری­های یونیسف، نشریات ادبی- هنری و... هم خریداری کنند.

ضمن اینکه در طبقه بالای این فروشگاه، فضای کوچکی به نمایش آثار هنرمندان جوان اختصاص داده شده بود و در این گالری نمایشگاه­های نقاشی، عکس و کاریکاتور بسیاری برپا شد. در کنار همه این­ها، «کافه کتاب» محبوب­ترین و پراستقبال­ترین قسمت ثالث به نظر می­رسید. جایی که هنرمندان و علاقه مندان بسیاری پشت میزهایش نشسته و برنامه­های ادبی متعددی در آن برگزار شد. «کامبیز درم بخش» کاریکاتوریست معروف و قدیمی، از مشتریان ثابت ثالث بوده و تمام صبح تا عصرهایش را گوشه همین کافه به کشیدن طرح و فکر کردن به کارهای تازه می گذراند.

جمع­های ادبی «منیرو روانی پور» و شاگردانش (موسوم به «جلسه کولی ها») هم مدت­ها در همین کافه انجام می­شد. خیلی از روزنامه­نگاران و هنرمندان دیگر مثل: خدابیامرز عمران صلاحی، شمس لنگرودی، احسان نراقی، محمود دولت آبادی، توکا نیستانی، پرویز کلانتری و... به اینجا رفت و آمد داشتند. یا حتی «جلال طالبی» (مربی اسبق تیم ملی فوتبال) که انصافاً شخصیت روشنفکری دارد و دیدنش در این کافه، جای تعجب ندارد.

در ماه­های اول راه اندازی کافه، «آندره اسماعیلی»  عهده­دار گرداندن آنجا بود. ولی نه تنها او زود از کافه کتاب رفت، بلکه بقیه جانشینانش هم زود به زود عوض شدند. و همین بزرگ ترین دلخوری کافه نشینان ثالث را موجب شد و خیلی از قدیمی­ها ترجیح دادند جای دیگری را پاتوق کنند؛ جایی که به قول خودشان: «هر روز با کافه چی تازه ای مواجه نشوی!»

دلیل این تغییرات، سیستم خاص مدیر فروشگاه بوده و گریبانگیر فروشندگان سایر بخش­ها هم شده است.

به هرحال، حالا مدت­هاست گالری ثالث زیر فشارهای گوناگون تعطیل شده و جای خود را به یک غرفه شمع و کارت تبریک و گل منگل داده! کافه­کتاب هم بی نشاط و خالی از مشتریان همیشگی ست. با این حال شنیده شده از طرف اداره­های اماکن عمومی و ارشاد به فعالیت کافه ایراد گرفته­اند و به زودی این بخش هم تعطیل خواهد شد.

 2. کافه نشر چشمه: جعفریه و کیاییان (مدیر چشمه) دوستان قدیمی هستند. آن­ها با پیاده کردن الگوی سوپرمارکت فرهنگی در کریم­خان، رونق تازه­ای به این خیابان داده و در کنار سایر فروشگاه­های قدیم و جدید، آنجا را به بورس تازه کتاب­های ادبی و هنری بدل کردند.

چند سال پیش، کیاییان با اسبابکشی به نبش تقاطع سنایی، فروشگاه تازه­اش را افتتاح کرد. او البته مدیریت فروشگاه خود را به پسرش سپرد و «کاوه» با دیدی بازتر و امروزی، فضای مناسبی ترتیب داده است که گرچه وسعت ثالث را ندارد ولی جوی خوشایند و صمیمی­تر بر آن حاکم است. کتاب­ها با سلیقه­ای مثال­زدنی چیده شده و فروشندگان کارشان را بلدند.

چشمه سال گذشته سایت اینترنتی جالبی تاسیس کرده بود که کارمندان آن داشتند اطلاعات تمام کتاب­هایی که به دست­شان می­رسید را در آن وارد و در معرض استفاده عموم قرار می­دادند. حیف که با تمام شدن بودجه اندک­شان، این کار عظیم ناتمام باقی ماند.

اما شاید قشنگ­ترین و به یادماندنی­ترین کار بچه­های چشمه، آن تابلو کوچکی باشد که پشت ویترین می­گذارند و هربار با قطعه شعری تازه، نظر رهگذران را به خود جلب می­کند.

چشمه هم کافه­ای در طبقه بالا داشت که البته خیلی کوچک و با میز و صندلی­های محدود بود و معمولاً شلوغی خیابان نمی­گذاشت صدا به صدا برسد. اینجا برنامه­های مرتب و جدی­تری برگزار می­شد که با محوریت هنرمندانی مثل «علی اشرف درویشیان»، در همان عمر کوتاه­اش علاقه­مندان زیادی را به خود جذب کرد. اما خیلی زودتر از آنکه فکرش را بکنید، این پاتوق فرهنگی تعطیل و بساط کافه چشمه برچیده شد. دو سال پیش خبر این ماجرا سروصدای زیادی به پا کرد و شایعات عجیب و غریبی هم منتشر شد؛ از جمله اینکه دلیل بسته شدن­اش، حضور یک خانم روزنامه­نگار قدیمی در نقش کافه­چی بوده و نسبت او با یک طنزنویس مهاجر مطرح شد و...

به هرحال، حالا غرفه آلبوم­های موسیقی و کتاب کودک، جای کافه کوچک چشمه را گرفته و مشتریان قدیمی موقع ورود به فروشگاه، وقتی از روی عادت اول سرک می­کشند تا ببینند طبقه بالا چه خبر است، با حسرت آن قهوه­ها و گپ­ها، فقط آه می­کشند!

3. کافه نشر ویستار: مدیریت ویستار دیرتر از بقیه همکاران دست به کار راه اندازی فروشگاه بزرگ خود در کریم­خان شد. این محل هم به رسم دیگر سوپرهای فرهنگی، کافه­ای در طبقه بالا داشت که برنامه­های ادبی و جلسات هنری در آن برگزار می­شد. مدیریت این برنامه­ها را «فرخنده حاجی زاده» نویسنده و شاعر، بر عهده داشت و شب شعرهای هفتگی از جمله این برنامه­ها بود.

فضای اختصاص داده شده به کافه ویستار تقریباً مناسب بود (به نسبت چشمه البته)، ولی هیچوقت بخت آن را پیدا نکرد که به یک پاتوق اساسی بدل شده و برنامه­هایش نظر علاقه­مندان را جلب کند.

فروشگاه ویستار به میدان هفت تیر نزدیک­تر است اما می­شود گفت دوری­اش به ثالث و چشمه، از رونق آن کاسته و اجازه نداده این مرکز هم زیاد به محل رفت و آمد دوستداران کتاب تبدیل شود. هرچند که باید گفت ویستار هم برای خودش علاقه مندان پروپاقرصی دارد که از تعطیلی کافه و جلسات ادبی آن دلگیرند.

 4. کافه خانه هنرمندان: یکی از مهم­ترین پاتوق­های هنری و روشنفکری ایران که هنوز نفس می­کشد، خانه هنرمندان است. این مجموعه جدا از تمام فعالیت­هایش، یک کافه هم دارد که سخت محبوب جوانان و خصوصاً دانشجویان و اهالی هنر است. در مقابل این کافه، ضلع شرقی خانه هنرمندان به رستوران غذاهای گیاهی اختصاص داده شده که این یکی پاتوق مسن­ترها و هنرمندان اسم­و­رسم­دارتر است.

از چندی پیش و با تغییراتی که در سطح مدیریت خانه رخ داد، زمزمه تعطیلی کافه یا دست­کم اعمال محدودیت­های تازه، به گوش می­رسید. در همین راستا اخیراً دستور عدم استعمال دخانیات در فضای کافه صادر شده که با واکنش منفی و قهر پاتوق نشینان مواجه شده است. دیگر صف مشتریان منتظر خالی شدن میز، جلوی کافه خانه هنرمندان دیده نمی­شود و از تعداد کافه­نشین­های اینجا به شدت کاسته شده. در عوض آمار «خوارج» یعنی گروهی که پیشتر هم در فضای جلوی کافه می­شستند، به شدت بالا رفته است.

5. کافه کتاب روشن: این مرکز چندی پیش در خیابان سمیه آغاز به کار کرد و به نظر می­رسید با الگو گرفتن از پاتوق­های مشابه، فضای دوست­داشتنی و قابل اعتمادی برای مشکل پسندان سرگردان باشد.

در این کتابفروشی هم آلبوم­های موسیقی و نشریات عرضه می­شدند و کافه قشنگی برای وقت­گذرانی و گپ و گفت داشت.

متاسفانه عمر این پاتوق هم کمتر از چیزی بود که تصور می­رفت و خیلی زود به سرنوشت آن دیگران دچار شد.

6. فروشگاه موسیقی بتهوون: میعادگاه محبوب عاشقان موسیقی؛ حدود نیم قرن در خیابان منوچهری و بعد در ولی­عصر، پایین­تر از میدان فعالیت می­کرد. بتهوون جایی بود که علاوه بر آلبوم­های مجاز، بلیط کنسرت­ها و کتاب­های مربوط به موسیقی؛ آلبوم­های ارژینال و کپی کارهای غربی هم در آن عرضه می­شد. همین موضوع بارها دردسرساز شده و نهایتاً به بسته شدن این مرکز قدیمی منجر شد. چندی پیش که خبر تعطیلی و پلمپ فروشگاه بتهوون منتشر شد، در متن خبر به ضبط هزاران حلقه CD غیرمجاز اشاره شد.

7. پاتوق فرهنگی موسسه تهران: جایی که به شکل ساده تر، سینما ایران نامیده می شود و دارای سه سالن نمایش است.چند سال پیش، «شهلا لاهیجی» مدیر انتشارات «روشنگران و مطالعات زنان» بخشی از این فضا را گرفته و جایی موسوم به «پاتوق فرهنگی» راه انداخته بود که با شعار «یک کتاب، یک صندلی، یک فنجان چای» ترویج فرهنگ کتابخوانی را در نظر داشت. در این مکان، عصرها برنامه­های سخنرانی ترتیب داده می­شد و در طول روز علاقه مندان می­توانستند از کتابخانه بزرگ آن استفاده کرده و حتی چای مفتی هم بخورند!

وقتی اینجا را از لاهیجی گرفتند هم سروصدای زیادی به پا شد و واکنش­های متفاوتی از طرف روشنفکران و هنرمندان مستقل دیدیم؛

8. کافه هفتادوهشت: با مدیریت «مهروا آروین»، متفاوت­ترین منوی کافه­های تهران را داشت.

این کافه به خاطر شماره پلاک اش (78) این طور نامگذاری شده بود. این کافه بیشتر پاتوق علاقه مندان هنرهای تجسمی به نظر می­رسید و خصوصاً مورد توجه ویژه کاریکاتوریست­ها بود.

هفتادوهشت چندیست پلمپ شده و دیگر ساعت چهار (وقت باز شدن کافه) در خیابان آبان کسی را به انتظار گشوده شدن درهای آن نمی­بینی.

9. کافه تیتر: مکانی که توسط زوجی سابقاً روزنامه نگار و با ادعای تعلق به قشر ژورنالیست راه­اندازی شد اما بعد گردانندگانش فقط به ادبیات علاقه نشان دادند و به صورت مرتب، نشست­های فرهنگی در آن ترتیب دادند. این کافه در خیابان انقلاب است و آنقدر خبرهای مختلفی در مورد تعطیلی، باز شدن، از سر­گیری فعالیت­های ادبی و غیره درباره­اش منتشر می­شود که درست نمی­دانیم الان باز است یا بسته.

و دیگران: زمانی در همان خیابان کریم­خان، کتابفروشی «مرغ آمین» پاتوق روشنفکرها و کتابخوان­ها بود. در فیلم «اعتراض» صحنه­های متعددی از این فروشگاه و فضای پشتی کتابفروشی دیده می­شود. مرغ آمین طی یک سلسله حوادث ناخوشایند، کم کم رو به تعطیلی رفت و نهایتاً بسته شد.

«کافه کنج» در خیابان کبکانیان هم از محل­های مورد علاقه روزنامه­نگاران و نویسنده­ها بود و هنوز هم هست، هرچند ملاحظاتی باعث شده دیگر آن جمع­های همیشگی در آن دیده نشود.

«کافه کوپه» محبوب بچه­های تئاتر، «کافه گودو» تیره وضع، «کافه پنج عصر» با جلسات گاه­گدار شعرش، «کافه سیاه و سپید» پاتوق عاشقان سینما و «کافه هشت و نیم» زیر تیغ؛ از جمله دیگر پاتوق­های مورد توجه کافه روها و جوانانی است که دلشان می­خواهد جای متفاوتی را برای گذران وقت و دید و بازدید با رفقا داشته باشند(پایگاه اطلاعتی ژورفور(4)اسپیس).

مشکل کتاب است، نه کافه!

پدیده کافه کتاب در اکثر کشورهای دنیا رایج است. به خصوص در اروپا تمام کتاب‌فروشی‌های بزرگ، قسمتی را برای نشستن مراجعه‌کنندگان و خوردن و نوشیدن آنان در حین مطالعه کتاب در نظر گرفته‌اند. اما به گفته برخی ناشران، ظاهرا این پدیده در جمهوری اسلامی به یک تابوی دیگر تبدیل شده‌ است.

این اولین بار نیست که کافه‌کتاب‌ها در تهران تعطیل می‌شوند. انتشارات روشنگران و مطالعات زنان در سال ۱۳۸۰ اولین کافه‌کتاب را با نام «پاتوق فرهنگی» تأسیس کرد. این پاتوق شعارش «یک کتاب، یک صندلی و یک لیوان چای» بود و در آنجا بابت چای، پولی از مراجعه‌کنندگان دریافت نمی‌شد یعنی هیچ سوددهی برای صاحب کتابفروشی نداشت. اما «پاتوق فرهنگی» در پی مشکلاتی که برای مدیرش، شهلا لاهیجی از طرف نیروی انتظامی و نیروهای امنیتی پیش آمد، مجبور به تعطیلی شد(پایگاه اطلاعاتی دی دبلیو ورلد).

پس از آن، کافه کتاب نشر چشمه شکل گرفت که آن هم از طرف نیروی انتظامی تعطیل شد.

تا به امروز ۵کافه‌کتاب در تهران فعال بوده‌اند که همگی آنها تعطیل شدند.

نیروی انتظامی دلیل بستن کافه‌کتاب‌ها را تداخل صنفی اعلام کرده‌است. طبق قوانین صنفی ایران، برای فعالیت در دو رشته مختلف تجاری باید برای هرکدام مجوز جداگانه گرفت. این بدان معناست که اگر قرار است در کتابفروشی‌ای چای یا قهوه و یا هر خوراکی دیگری فروخته شود، باید مجوز این کار از اداره مربوطه دریافت شود.

این در حالی است که این امر در ایران بسیار رایج است و مثلا در سینماها یا استخرهای عمومی هم نوشیدنی و خوراکی فروخته می‌شود. نیروی انتظامی در پاسخ این استدلال کتابفروشان گفته که اگر کسانی خلاف می‌کنند معنایش این نیست که کتاب‌فروشی‌ها هم آن خلاف را تکرار کنید. به گفته مسئولان نیروی انتظامی، در حال حاضر برخورد با «کافه‌کتاب‌ها» در دستور کار است.

شهلا لاهیجی، مدیر انتشارت روشنگران و مطالعات زنان، وجود کافه‌کتابها را یک انگیزه برای تشویق مردم به کتابخوانی می‌داند: «برای وضعیت ایران که اصولا کتاب خواندن یک عمل عمومی نیست و مردم مثل مردم غرب در هر فرصت بیکاری کتاب دست نمی‌گیرند بخوانند، باید مردم را هل داد بسوی کتاب‌خواندن. یکی از راهها این است که کتابهایی را معرفی بکنیم، حالا چه آن کتابی که خود کتابفروش ناشرش هست، و چه آن کتابی که مال دیگران است. بهرحال فرق نمی‌کند و مسئله فروش کتاب است. در این مکان کافه کتاب، این شانس برای کتاب وجود دارد که بحث بشود و بهرحال علاقمندان به ادبیات می‌آیند آنجا می‌نشینند و هرکدام نظری می‌گویند و این خبر درمطبوعات منعکس می‌شود. و... من نمی‌دانم مشکل‌شان مثلا خوردن یک فنجان قهوه در آنجاست یا چی؟ یعنی اینکه با کافه‌اش مشکل دارند یا با کتابش؟(پایگاه اطلاعاتی دی دبلیو ورلد).

 کافه کتاب جایی برای...

این روزها تصویر کافه­نشینی و مفهوم روشن­فکری درذهن شهرنشینان به هم آمیخته و پدربزرگ­هایشان را درنخستین کافه­های ایرانی فراموش کرده­اند کافه­هایی به لحاظ تاریخی پدیده­های جدید از غرب آمده نیستند و قدمت تاریخی آنها به پیش از پادشاهی شاه عباس می­رسد.

به گفته فریبا ذاکر، جامعه­شناس شهری شهرت این کافه­هاو میزان استقبال مشتریان ازآنها را دردو بعد می­توان مورد توجه قرار داد نخست کافه­هایی که به مکان­هایی برای گردهم­­آیی نخبگان، هنرمندان و نویسندگان تبدیل شدند و دیگر کافه­هایی که به مکان­هایی شناخته شده برای گروه دیگری از جوانان که الزاما درشمار نخبگان جای نمی­گرفتند درآمدند این جامعه شناس شهری معتقد است: فعالیت هر دو گروه کافه­ها درایران درسال­های اخیر فعالیتی ناپایدار هم به لحاظ اقتصادی و هم به لحاظ فرهنگی بوده است.

 کافه­های ایرانی به ویژه به معنای امروزی نمی­توانند کانونی موثر برای شکل­گیری فضای بحث و گفتگو باشد و کارکردهای مشابه کافه درکشورهای اورپایی را برای جامعه روشنفکری ایفا کنند. دلیل ان را ممانعت از فعالیعت کانه­ها به دلایل صنفی یا تشخیص اداره اماکن دانسته­اند و همین عوامل است که سبب شده کافه­نشینی درایران به معنای واقعی که درغرب رخ داده  نوعی کارکرد جدی فرهنگی در زندگی اجتماعی افراد جامعه ایفا می­کند، شکل نگیرد.

اما برخی جامعه­شناسان معتقدند فعالیعت تعدادی انتشاراتی معروف شهر تهران در سال­های اخیردر زمینه راه­اندازی کافه­هایی در کتاب فروشی­هایی که عمدتا محل رفت­وامد نخبگان جامعه بودند فرایند کافه­نشینی را در ایران تا اندازه­ای تحت تاثیر قرار داد و فضاهایی متفاوت برای گفتگو و نشست­های روشنفکری ایجاد کرد. فضاها و فرصتی که البته درمدت زمان کوتاهی پس از راه­اندازی در جامعه ایرانی تحمل  نشد.

فریبا ذاکر جامعه شناس شهری، کافه­کتاب های تهران را تجربه­های جوانی برآمده از نیازهای نسل جوان، دانشجو و روشنفکر ایرانی می­داند و معتقد است به دلیل وجود چنین نیازی درجامعه بود که راه­اندازی نخستین کافه­کتاب دربرخی انتشاراتی­های مطرح و معروف شهر تهران به سرعت این کافه­ها توسط گروه­های مختلف نخبگان به ویژه دانشجویان و نویسندگان شناسایی و به مکانی برای گذران اوقات فراغت آنها تبدیل شدند.

البته به گفته جامعه­شناسان، کافه درحقیقت یک پاتوق میان­راهی است که ما را برای رفع خستگی­های روزانه به سمت خود می­کشاند و اهیت پاتوق­های اجتماعی از جمله کافه­ها

درکشوری مانند ایران درهیچ مقطع زمانی شامل مناقشات و گفتگوهای منتقدانه و نیز شامل کارکردهای روشنفکری نبوده ونیست و کارکردهای اجتماعی و فرهنگی و... از کارکردهای پنهان کافه­نشینی به حساب می­آید.

جامعه­شناسان معتقدند حتی راه­اندازی کافه­کتاب­ها درتهران هم تجربه متفاوتی از وقت­گذرانی درکافه­ها رابه جامعه جوان ایرانی عرضه کرد. و درواقع جوان­هایی که به اقتضای شرایط زمانی اغلب به دنبال مکانی برای گردهم­آیی و گذران اوقات فراغت می گشتند این مکان­ها را جایی مناست برای برگزاری نشست­های کوتاه هم­اندیش دانستند و حضور آنها درکافه­کتاب­ها درمدت زمان کوتاهی به گونه­ای فزونی گرفت که به تدریج این کافه­ها به محلی برای برگزاری برنامه­های فرهنگی مانند گرامیداشت شخصیت­ها، رونمایی ازکتاب­ها و سایر برنامه­های فرهنگی تبدیل شدند.

رحمت ا.. صدیق، جامعه­شناس و استاددانشگاه، معتقد است که گفتمان­های سیاسی ، فرهنگی، اجتماعی و ... به طور کلی روشنفکری را نمی­توان به اجبار بر کافه­ها حاکم کرد درحالیکه هنوز دانشگاه­های ما از چنین فضایی برخوردار نیستند و گزارش­های ارائه شده درجلسه­های رسمی شوراهای گروه­های دانشگاهی حتی بین مسئولان دانشگاهی و استادان تنها به گزارش­های مالی مربوط به پایان­نامه ها و تعداد و کمیت مقالات محدود می­شود.

اما اعتقاد عده دیگری از جامعه­شناسان بر این است که نشستن حتی درکافه­هایی که شاید تولد هیچ شخصیتی را مشابه آنچه درکشورهای اروپایی تجربه می­شود به دنبال نداشته باشد، می­تواند زمینه ساز رفع تنش­های فکری و روانی شهروندان گشته و اثر اجتماعی خود را درطول سال­ها بر رفتار عملکرد آنها باقی گذارد. اما باید توجه داشت که کنترل شدید از سوی  صاحب کافه­ها و همچنین از جانب دولت بر شیوه کافه­نشینی اختلال فرهنگی خاصی درتاثیرات کافه­ها ایجاد می­کند و به این شکل است که این مکان­های نمی­توانند زمینه­ساز تحول­های اجتماعی و فرهنگی باشند. رابطه تحو ل فرهنگی و اجتماعی با کافه­نشینی به پیروی از نظریه فضای عمومی­ هابر ماس – اندیشمند آلمانی – که نتیجه تغییرات اجتماعی و ساختاری جامعه فرانسه را درگفتمان­های کافه­ای مطرح می­کرد، شکل می­گیرد. اگر چه گواه تاریخی محکمی به مثابه آنچه درفرانسه اتفاق افتاد درزمینه تحولات اجتماعی و فرهنگی و رابطه آن با کافه­نشینی درایران وجود ندارد و تغییراتی ازاین دست که در سال­های اخیر مورد توجه جامعه­شناسان کشور قرار گرفته درایران دیده نمی­شود با وجود این به هر حال کافه­نشینی یک حرکت اجتماعی محسوب می­شود و نتیجه غیرمستقیم هر نوع اجتماع نیز یک حادثه اجتماعی است(آزاد ، ص12)(لطيف ، ص13)(صديق ، ص16)(آزادارمكي ، ص17).

كتاب، مجله و... در كنار مشاغل و اصناف(نمونه­هاي موجود و پيشنهادي)

*پيتزا222 طرحي ارائه كرده و طي آن با هر سفارشي كه درب منزل به مشتري تحويل مي­دهد، روزنامه­اي هم ضميمه مي­كند(به نقل از استاد).

*نانوايي در قم، اقدام به تشكيل يك كتابخانه كوچك در مغازه خود كرده است. در اين مغازه مشترياني كه براي خريد نان در صف هستند، از وقت خود استفاده نموده و به مطالعه كتب موجود در اين كتابخانه می­پردازند.  

*نانوايي­ها، سوپرماركت­ها و مغازه­هاي پررفت و آمد محل هم مي­توانند با كمك و همكاري كتابخانه­ها، خانه­هاي فرهنگ، فرهنگسراها و... خبرنامه­هايي(از سطح محل) را با موضوعات اخبار روز محله تهيه و به توزيع آنها اقدام نمايند.

*هر شغل و صنفي نيز مي­تواند با تهيه خبرنامه، بروشور و... علاوه برآنكه به معرفي شغل و حرفه خود مي­پردازد، خبرهايي را كه در حوزه فعاليتش وجود دارد به اطلاع مشتريان برساند مثلاَ:

جواهرفروشان مي­توانند علاوه بر اخباري در مورد قيمت سكه و طلا، اطلاعاتي درباره نحوه استخراج طلا، صيدمرواريدو... اطلاعاتي ارائه كنند.

رستوران­ها و سفره­خانه­ها هم مي­توانند همراه با سرو غذا، اطلاعاتي درباره غذاها، ويتامين­ها و... در اختيار بگذارند.

فعاليت­هاي فوق مشابه فعاليتي است كه شركت­­واحداتوبوسراني در زمينه كتاب­اتوبوس انجام داده است با این تفاوت که اطلاعاتی که ارائه می­دهد در حوزه فعالیت اختصاصی­اش نیست.

اما انجام اين فعاليت­ها همه مستلزم پذيرش اجتماعي است. در گام بعدي فرهنگسازي در مورد اين فعاليت­ها در بين مردم موجبات گسترش و تكامل آن را فراهم مي­آورد.

حاصل­سخن

کافه کتاب جایی است که کتاب و کافه درکنار هم و درخدمت مشتری قرار دارد. پس یک کافه کتاب در برقراری  ارتباط بین افراد و بیان و انتقال احساسات و معلومات و نیز در شناخت افکار افراد از همدیگر بسیار موثر است.

وقتی دو نفر دریک کافه از یک روزنامه، مجله یا حتی برگه ای که اطلاعات جدید و خواندنی در آن آمده است را می خوانند احتمال اینکه با یکدیگرتبادل اطلاعات کنند، وجود دارد و همچنین هر کس عقیده و نظر خود را ممکن است درباره موضوعی بازگو کند که برای شناخت طرز فکر طرف مقابل و برقراری یک ارتباط نقطه آغاز مناسبی است.

منابع

آزاد، گیتی. "غروب شد بیا" . مشق آفتاب. تیر ماه 1387. شماره 7، ص 12.

لطیف ، مریم. "چای، گپ، کتاب". مشق آفتاب. تیر ماه 1387. شماره 7، ص 13.

صدیق، رحمت ا.. . "کافه یا پاتوق میان راهی". مشق آفتاب. تیر ماه 1387. شماره 7.ص 16.

آزاد ارمکی، تقی. "کافه نشینی یک حادثه اجتماعی". مشق آفتاب. تیر ماه 1387. شماره 7. ص 17.

2008[ online] available : http:// www.mitranegasht.blogspot.com/

Takeoff   [12 Jun 2008 ].

2008[ online ] available : http:// www.ketabnews.com/                    

    take off    [12 Jun 2008].

2008[ online ] available : http:// www. Ibna.ir/

take off    [12 Jun 2008].

2008[ online ] available : http:// www. Jour 4 peace .com/

take off    [12 Jun 2008].

2008[ online ] available: http:// www.dw_world _de/

 take off    [12 Jun 2008].

2008[ online] available : http:// www.magiran.com/

take off    [12 Jun 2008].

جستاری درسیرتحول کتابخانه های عمومی شهرستان گنبد کاووس

چکیده :

  مقاله ی حاضر،به بررسی مختصر وضعیت کتابخانه های عمومی شهرستان گنبد کاووس ، مسائل مربوط به   خدمات کتابخانه ای و چگونگی شكل گرفتن این کتابخانه ها ، سیر تحول تاریخی و سازماندهی و اداره ی آنها ،می پردازد؛ و از چگونگی پیشرفت و تطابق آنها با فرهنگ و نیاز جامعه ی مورد استفاده از کتابخانه ها اطلاعاتی را ارائه می دهد.

    گنبد کاووس بزرگ ترین و قدیمی ترین شهرستان استان گلستان است که از دیر باز مهد اقوام مختلف : ترک و کرد و بلوچ و فارس و به خصوص قوم ترکمن که بیشترین جمعیت آن را تشكيل می دهند بوده ،که باعث ایجاد انواع فرهنگ ها در آنجا شده است.

    اولین کتابخانه استان گلستان در این شهرستان در سال 1342 در محل پاساژ محمدی با مجموعه ی 200 جلدی ، با نام شاعر شهیر ترکمن مختوم قلی فراغی توسط مستر مور که اهل امريكا بود شروع به فعالیت کرد و با همکاری آقای یاقوتی اداره می شد؛ یاقوتی خود اهل علم اندوزی و مطالعه بود و قبل ازاینکه کتابخانه تاسیس شود در منزل خود کتابخانه شخصی داشت . بعدها اداره کتابخانه بر عهده ی انجمن کتابخانه های عمومی زیر نظر شهرداری قرار گرفت. (مصاحبه با نظری ،تواق دوردی)

    قبل از اینکه کتابخانه تاسیس شود طالبان علم و محصلین کتابهایی را که در دست داشتند به همدیگر کرایه می دادند و یا از کتابهایی که در کتابخانه های مساجد و یا کتابخانه های شخصی وجود داشت استفاده می کردند.(مصاحبه با نظری،تواق دوردی)

    چند سال بعد کتابخانه از محل پاساژ به ساختمانی در کنار برج قابوس انتقال می یابد که 4 کتابدار : یاقوتی ، نظری ،نوری پور و خانم مقدم در آنجا فعالیت می کردند. مجموعه ی کتابخانه حدود 12 هزار جلد کتاب در موضوع های  مختلف را شامل می شد که 300 جلد از آن را کتابهایی به زبان ترکمنی از نویسندگانی چون : مختوم قلی فراغی ،کمینه و... را تشكيل می دادند ؛ کتابها بر اساس نظم خاصی در قفسه ها جا می گرفتند در ابتدا از سیستم قفسه بسته استفاده می شد اما به دلیل درخواست های اساتید و نظر آقای یاقوتی تبدیل به سیستم باز شده است  تا مراجعین بتوانند خود به طور مستقیم از کتابها استفاده کنند که این خود مشكلاتي از قبیل اینکه کتابها جا به جا می شد و ترتیب کتابها در قفسه ها با برگه دان مطابقت نداشت وبه دلیل وجود انواع فرهنگ ها حتی دزدی کتابهای جیبی و ... را پیش می آورد.  در آن زمان بخش مرجع ، نشریات ،آرشیو مجلات از مخزن کتابها جدا بوده است . (مصاحبه با نظری،تواق دوردی)

    نحوه ی عضویت : پر کردن فرم عضویت ، 2 قطعه عکس  که در ابتدا به صورت رایگان بوده و از اعضا خواسته می شد که در حد توان حداقل یک کتاب به کتابخانه اهدا کنند و بدین صورت بر مجموعه ی خود می افزودند اما بعدها 12 تومان به عنوان حق عضویت می گرفتند که با گذشت زمان مقدار آن هم افزایش یافت. (مصاحبه با نظری،تواق دوردی)

    اداره کتابخانه که در ابتدا زیر نظر شهرداری بود بعدها توسط اداره ی فرهنگ و هنر و سپس زیر نظر اداره ی فرهنگ و ارشاد اسلامی قرار گرفت ؛ در دوران انقلاب به دلیل جنگ های داخلی کتابخانه به آتش کشیده شد و فقط حدود 2000 جلد کتاب را توانستند نجات دهند . در سال 1357 این کتابخانه در محل کنونی خود در خیابان راهنمایی و رانندگی دوباره با تجهیزات کم شروع به فعالیت کرد.(مصاحبه با کتابداران کنونی) 

    در حال حاضر 4 کتابخانه در این شهرستان ارائه ی خدمات می کنند که شامل :

1)کتابخانه ی عمومی شماره ی1(مختوم قلی فراغی ):

    در سال 1354 کلنگش زده شد و در سال 57 بقایای کتابخانه ی مختوم قلی فراغی بدان جا منتقل شد و شروع به فعالیت کرد در حال حاضر مجموعه ای حدود 15000 جلدی دارد که از سیستم قفسه باز استفاده می کند و بخش مرجع کتابخانه از بخش مخازن جدا بوده؛ در طبقه ی دوم کافی نتی برای مراجعین تعبیه شده است تا کار اطلاع رسانی و جستجو در پایگاهها در آنجا انجام گیرد این کتابخانه فقط سالن مطالعه برای برادران دارد.

2) کتابخانه ی عمومی شماره2(مصلی):

    در سال 1376 در کنار مسجد مصلی افتتاح شد و با5000 عنوان کتاب به صورت قفسه باز ارائه ی خدمات می کند و سالن مطالعه برای خواهران دارد و می توان گفت کتابخانه مخصوص خواهران است.

3) کتابخانه ی عمومی شماره ی 3( شهید بهشتی ):

    در سال 1379 در خیابان هفت تیر با نام شهید بهشتی شروع به فعالیت کرد و حدود 7000 جلد کتاب دارد و به صورت قفسه باز اداره می شود سالن مطالعه برای خواهران و برادران به صورت مجزا وجود دارد .

4) کتابخانه عمومی شماره 4( قائمیه ):  

    جدیدترین کتابخانه می باشد که مکان آن به صورت واگذاری موقت در کنار مسجد قائمیه  است و حدود 4000 جلد کتاب دارد که بیشتر آنها را کتب مذهبی شامل می شود و به صورت قفسه بسته اداره می شود.

مسائل مربوط به کتابخانه ها:

     مجموعه ی کتابخانه ها  به دلیل اینکه انتخاب کتب توسط هیأت امنای کتابخانه های عمومی کشور زیر نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به صورت گزینشی و در کل کشور انجام می گرفته و از طریق ادارات پست به صورت متمرکز توزیع می شده  برخی کتب که مورد نیاز مراجعین منطقه مانند کشاورزان ، محققین ترکمن و...است  کمتر یافت می  شود تا حدی که فقط چند عدد کتاب به زبان ترکمنی وجود دارد؛ در باره ی تاریخ گنبد فقط یک کتاب جزوه مانند وجود دارد و.... اما جدیداُ انتخاب منابع توسط اداره ی کتابخانه های عمومی کشور که در هر استان وجود دارد به صورت مستقل انجام می گیرد و 5/0 درصد درآمد شهرداری را به کتابخانه ها اختصاص داده اند وضعیت تناسب منابع با نیازها بهتر شده و خواهد شد.

   در چند سال اخیر به دلیل مشكلات سیستم قفسه باز، کتابخانه ها به سیستم قفسه بسته تبدیل خواهند شد و بیشتر بودجه ی کتابخانه ها صرف تجهیزات کتابخانه ها می شود تا تسهیلات بیشتری به مراجعین ارائه دهند. کتابخانه ها از برگه دان های سنتی استفاده می کنند و فقط کتابداران از سیستم کامپیوتری نرم افزار کتابداری نمایه استفاده می کنند. کمبود بودجه و کتابداران  متخصص باعث شده است تا ارائه ی خدمات به نحو احسن انجام نگیرد؛ تسهیلاتی برای معلولان و نابینایان در نظر گرفته نشده است.

   امانت بین کتابخانه ای از طریق تماس تلفنی انجام می گیرد و کتابخانه ها به منابع یکدیگر دسترسی ندارند.

این بررسی کوتاه از کتابخانه های عمومی شهرستان گنبد کاووس نشانگر پیشرفت چشمگیر در زمینه ی کتابخانه ها در این شهرستان بوده است علیرقم پیشرفت در بعضی قسمت ها ،گسترش کلی کتابخانه ها نا هماهنگ بوده است. در واقع به علت افزایش تعداد مراجعین به کتابخانه ها و بالا رفتن قیمت منابع و خدمات اطلاعاتی ،میزان پیشرفت و رشد کتابخانه ها مطلوب نبوده است .

اغول بی بی شیخ

دانشجوی سال آخر کتابداری از دانشگاه تهران

دانشگاه تهران

                                            دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی

                                               درس :تاریخ اجتماعی کتابخانه ها

                                                   استاد :دکتر نادر نقشینه

                                                      تحقیق :کتاب اتوبوس

                                                      دانشجو :زهرا امامی

نیم سال :87-88

مقدمه :

در جامعه اي زندگي مي کنيم فرهنگ مطالعه کتاب خواني خيلي کم است و مردم خيلي کم به مطالعه مي پردازند و شايد يکي از علت هايش اين باشد مردم در زندگي مشکلاتي دارند و حوصله کتاب خواندن ندارند و طرحي ايجادشده که يکي از اهدافش فرهنگ کتاب خواني است

در اين تحقيق شروع طرح کتاب اتوبوس و موضوعاتو معيارهاي خريد کتاب و اهداف و وضعيت مطالعه در ايران و خارج آورده ام

طرح کتاب اتوبوس

از ابتدا این طرح "طرح کتاب اتوبوس "نام داشت ،از سال 1383این طرح اراِئه شده است که از ابتدای سال1386 اولین کتابها در سبد های ویژه آن در یک اتوبوس قرار گرفت .

طرح کتاب اتوبوس بخشی از طرح کتاب شهر است .

این طرح با اجرای جشن کتاب تهران در حوزه کتاب بود شروع شد و یک هفته بعد از هفته کتاب به اجرا در آمد . http://www.hamshahrionline.ir/News))

این طرح کتاب انتخاب شده است :

در ایران اقبال مردم به مطالعه کم است و کتاب در مواجهه با روزنامه از عمر طولانی تری برخوردار است .از طرف دیگر روزنا مه ها به دلیل ابن که باید هر روز تعویض شوند مقرون به صرفه نیست . www.qudsdily.c om/archive))

 این طرح کتاب اتوبو س،سازمان فرهنگی و هنری شهرداری تهران که با مشارکت شرکت واحد اتوبوسرانی تهران و حومه انجام شد.

نخستین مرحله از قرار دادن سبد کتاب در اتوبوس در اتوبوس های درون شهری در منطقه 14 تهران و در خطوط اتوبوس بخش خصوصی در مسیر پارک سوار شهید محلاتی به میدان هفت تیر آغاز شد.

(www.magiran.com/npiview.,asp)

رسیدن به حالت تعادل در تولید و توزیع کتاب و برطرف کردن هیجان کاذب ناشی از تعدد کتاب در روحیه مخاطبان کتاب اتوبوس برنامه ریزی جدی و اصولی انجام گرفته که بر همین اساس به طور هفتگی یک عنوان کتاب از سرفصل هایی که بر اساس نیازسنجی مشخص شده در شمارگان 25 هزار نسخه چاپ و در اتوبوس های تحت پوشش طرح قرار میگیرد (www.namaye.net)

اهداف این طرح :

    * آشنایی عامه  مردم با ادبیات ،مفاخر ،و تاریخ خودشان

هدف اصلی :گسترش فرهنگ مطالعه در کنار سطح دانش و فرهنگ عمومی(www.khz.iplf.ir/news)

؛ موضوعي كه نسبتا با آن بيگانه هستيم و هميشه كتاب را خيلي ارزان به فيلم و برنامه هاي تلويزيوني فروخته ايم. امروزه از هر نوجوان و جواني بخواهي نام 10 بازيگر معروف دنيا را ببرد، بدون درنگ اين كار را انجام مي دهد اما در گفتن نام يك نويسنده معروف عاجز است. به نوعي در ايران با بحران كتابخواني مواجه هستيم كه اين طرح مي تواند راه حلي برايش باشد.

در جامعه بابحران مطاله و فرهنگ كتاب خواني روبه رو هستيم شايد يكي از علت هايش گراني كتاب باشد وديگر اين كه بيشتر مردم مي گويند فرصت براي كتاب خواندن ندارند و از گراني حرف مي زنند .

 این طرح هدف اصلی آن گسترش فرهنگ مطالعه است ،آیا برای گسترش فرهنگ مطالعه کتاب تولید کنند  و داخل اتوبوس بگذارند  آیا این باعث گسترش مطالعه میشود ؟یا اینکه عواملی دیگر را انجام دهند تا باعث گسترش فرهنگ مورد مطالعه بشود.

واضح تر اینکه برای این طرح که هدف اصلی آن گسترش فرهنگ مورد مطالعه است  تا اینکه مردم به مطالعه جذب شوند عواملی را باید ایجاد یا حل کرد .

افراد در جامعه ای زندگی میکنند آنقدر با مشکلات  زندگی خود روبرو میشوند و فکرشان به خاطر مشکلاتشان مشغول و درگیر است که وقتی برایشان باقی نمی ماند که کتابی در دست بگیرند و مطالعه کنند .مهمترین مشکلات ،میتواند  مشکلات اقتصادی باشد ؛دیگر این که برای ایجاد

 گسترش فرهنگ مطالعه نباید  به خاطر این هدف فقط کتاب تولیدکنیم ،اول باید یک سری از مشکلات را حل کرد و بعد اقدام به تولید کتاب بکنیم ،یک سری از مشکلاتی که باید حل شود باید حمل و نقل اتوبوس افزایش یابد .افراد جامعه زیاد هستند ولی اتوبوس ها در حد افراد جامعه نیست .

وقتی مردم میخواهند به جایی بروند  آنقدر باید در ایسنگاه منتظر باشند تا اتوبوس بیاید وقتی که می آید شلوغ است .اتوبوس ها باید زیاد شود تا حداقل مردم که سوار اتوبوس  میشوند بنشینند .

مشکلات دیگر ترافیک است ؛وقتی فردی در طول روز از موقعی که میخواهد به سر کار رود یا موقعی که میخواهد برگرد دیگر رمقی برایش باقی نمیماند تا بخواهد کتابی را مطالعه کرد .

وقتی خودم سوار اتوبوس های ترمینال جنوب یا انقلاب  شده بودم  افرادی نشسته و افرادی ایستاده بودند …افرادی که از شدت خستگی در موقع حرکت اتوبوس خوابشان می برد یا افرادی که به جایی خیره میشدند و فکر میکردند و به فکر مشکلات زندگی بودند .

با این اوضاع میتوان از انها انتظار داشت که کتاب بخوانند .

تعداد کمی دیدم که درداخل اتوبوس کتابی را بردارند و مطالعه کنند ، بعضی از افرادی که دانش آموز یا دانشجو  هستند نظرشان بر این است که در طول تحصیل اینقدر کتاب درسی میخوانند که دیگر حوصله کتاب غیر درسی را ندارند .

علاوه بر مشكلات مزايايي هم دارد :

حجم كتاب كم است .

كتاب هاي جيبي را مي توان  سريع خواند .

در وقت صرفه جويي ميشود .

كساني كه حوصله ندارند كتاب هايي كه تعداد صفحات آن زياد است را بخوانند ابن كتاب اين برتر يرا دارد كه خيلي سريع آن ها را خواند .

چرا کتاب رایگان طرح کتاب اتوبوس "بهای پشت جلد دارد ؟

چون کتاب توسط کتاب شهر خریداری شده و بعد در اتوبوس قرار داده میشود ،لاجرم بهای پشت جلد دارد اما به طور رایگان در اتوبوس قرار داده میشود .(www.magiran.com/npiview.,asp)

کتاب ها از آثار موسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی و ناشران مذهبی است .

و در قطع جیبی میباشد .(www.nojanserner.com)

موضوعات:

مذهبی ،ادبیات مفاخر ،شخصیت و مشاهیر ،بهداشت ،تغذیه ،دفاع مقدس ،انقلاب اسلامی گزیده رمان های فارسی و انگلیسی ،حقوق شهر وندی ،آموزش و فرهنگ شهر نشینی و حتی فرهنگ آپارتمان نشینی عرضه می شود

www.namaye.net/kh/6))

(www.qudsdaily.com/archiev)

معیار های خرید کتاب:

1.از باب محتوا برای عامه مردم سودمند باشد .

2.درباره مفاهیم تخصصی ،فلسفی و عرفانی نباشد.

3.حجم کتاب باید کم باشد . (www.magiran.com/npiview.,asp)

درباره شیوه‌های انتخاب کتاب‌ها :

« چند تیم کارشناسی دارند  که کتاب‌هایی را که دارای ویژگی‌های مورد نظر طرح هستند، انتخاب می‌کنند. این تیم بر انتخاب و خرید کتاب‌ها – چه آنهایی که توسط ناشران ارسال می‌شود و چه آنهایی که توسط خودشان در بازار شناسایی می‌شود- نظارت کامل دارند .

(http://www.hamshahrionline.ir/News)

کتابها از طریق موسسه نشر شهر به ناشران مطرح کشور سفار ش داده تا  در زمان مورد نظر در اتوبوس سطح شهر استفاده کنند.(www.lisiran.blofa.com)

مشکلات :

1.سیستم حمل و نقل عمومی .

2.حجم بالای مسافر

3.کمبود اتوبوس

 4.کلافگی ماندن در ترافیک تهران.

یکی دیگر از مشکلات این میتواند باشد که با تکان های شدید اتوبوس آیا  میتوان کتاب مطالعه کرد ؟ نمیشود کتاب مطالعه کرد چون باعث ضعیف شدن چشم میشود و  این روش مطالعه مورد تایید پزشکان نیست .

پس باید مشکلات را حل کرد ودیگر این که تا وقتی که مردم فکرشان راحت نباشد و دغدغه داشته باشند ،کتاب مطالعه نمیکنند و نمیتوان از آنها انتظار داشت که کتاب مطالعه کنند …

دیگر این که مردم حوصله کتاب خواندن را ندارند و دوست دارند به صورت شفاهی از یک سری اطلاعات آگاه شوند .

از بعضي از افراد نظرشان  درباره اين طرح پرسيدم اكثرا راضي بودند و به مشكلات اين طرح اشاره كردند .و گفته اند که نور اتوبوس برای مطالعه کافی نیست و دیگر این که بیشتر کتاب نکات درباره خانه داری و آموزش فرهنگ شهرنشینی و...می خواستند و از اینکه کتاب ها را داخل اتوبوس گذاشته اند راضی بوده اند .

ایران :

در سبد هر خانوار ايراني، كمتر از نيم درصد به خريد كتاب اختصاص دارد. به طوري كه در طول يك سال از هر 10 ايراني، تنها يك نفر يك جلد كتاب خريداري كرده كه بنا به نظر كارشناسان همين يك جلد نيز احتمالاً درسي يا كمك‌درسي است. ناصر شفيعي، مشاور دبيركل  و مديريت كتابخانه‌هاي استان تهران مي‌گويد: «نبود درآمد كافي و رفاه اقتصادي، همچنين فضاي آرام سياسي در نتيجه نداشتن ذهن درگير سهم بسزايي در تشويق كردن اشخاص به كتابخواني است.ttp://www.hamshahrionline.ir/News).

تلويزيون و كم‌كاري:

تلويزيون به عنوان پرمخاطب‌ترين و تأثيرگذارترين رسانه، خالي از هرگونه تبليغات در زمينه كتابخواني است. بي‌تفاوتي اين رسانه ملي تا حدي است كه برخي از صاحب‌نظران تلويزيون را بزرگترين آفت فرهنگي و سالم‌ترين رسانه را كتاب مي‌دانند.

غلامرضا اميرخاني، مديركل اطلاع‌رساني همگاني كتابخانه ملي، از كوتاهي اين رسانه در ترويج فرهنگ كتابخواني ابراز تأسف كرده و مي‌گويد: «تلويزيون با تبليغات خشك نتوانسته به نحو مطلوب و تأثيرگذار اين فرهنگ را رواج دهد. ناشران از معرفي كتاب‌ها به دليل هزينه‌هاي گزاف تبليغاتي امتناع مي‌كنند، چون تخفيفات قائل شده از سوي سازمان صدا و سيما بيشتر براي انتشارات سروش و ناشران كمك درسي است

در تمامي كشورها، تلويزيون و اينترنت را موانعي در مقابل مطالعه مي‌دانند، ولي در كشورهاي توسعه يافته به رغم برخورداري از كانال‌هاي تلويزيوني زياد و شبكه‌هاي ماهواره‌اي ميل به كتابخواني كم نشده، در حالي كه در كشور ما قضيه برعكس است.كشورهاي توسعه يافته در فيلم‌ها نيز مسأله كتابخواني را به مخاطبان يادآور مي‌شوند.

(http://www.hamshahrionline.ir/News).

مردم ایران حوصله کتاب خوانی ندارند و این که حس کنجکاوی ندارند که به دنبال کتاب بروند و می خواهند مطالب خیلی راحت به دستشان برسد و از تحقیق و جستجو به دور هستند و بیشتر می خواهند از طریق شفاهی مشکلاتشان را حل کنند و برای درستی یک مساله تحقیق  نمی کنند.

در خارج

خارجي ها هم براي ترويج كتابخواني از روش جالبي استفاده كرده اند. يونيسف به همراه سازمان هاي ديگر طرحي را با نام خواندن هم مهيج است اجرا كرد به اين صورت كه 4 ميليون كتاب جيبي را در استاديوم هاي فوتبال توزيع كرد. اين طرح در سال 2004 به بازي فوتبال بين آرژانتين و برزيل هم كشيده شد و در مسابقه اي مشابه در سال 2005 تكرار شد. اين طرح همچنين در مترو و مكان هاي عمومي اجرا شد. (http://www.hamshahrionline.ir/hamnews))

علاوه بر طرح کتاب اتوبوس طرح دیگری به نام طرح کتاب مترو انجام میشود .

تفاوت طرح کتاب اتوبوس با طرح کتاب مترو :

در مترو کتاب ها با مبلغ 100و 200 توان فروخته میشود و به صورت هفتگی است.

اين طرح مترو با همكاري معاونت فرهنگي سازمان فرهنگي- هنري شهرداري تهران، خانه كاريكاتور و شركت مترو انجام مي شود

  اين كتاب ها بيشتر در مورد موضوعات شهري و شهروندي مانند فرهنگ آپارتمان نشيني، حفظ محيط زيست و حفظ ميراث فرهنگي است كه تامين محتواي اين كتاب ها به عهده معاونت فرهنگي سازمان فرهنگي- هنري شهرداري تهران و به دليل زمان كوتاه و گرايش امروزي سعي شده تا از تصاوير بيشتري به صورت طنز و كاريكاتور براي اين منظور استفاده شود.

در طرح کتاب اتوبوس  ، داخل اتوبوس ها جعبه هايي نصب شود و درون آنها كتاب هايي در قطع كوچك قرارگيرد و ساعتي كه مردم در اتوبوس هستند، از اين كتاب ها استفاده ببرند.    

       در اين طرح بخش ها يا خلاصه هايي از كتاب نيز ارائه مي شود كه با همان موضوعات اجتماعي      علاوه بر آموزش هاي لازم مردم را ترغيب به كتاب خواندن مي كند.

 http://www.hamshahrionline.ir/hamnews))

كتاب‌هاي توليدي شهرداري براي اتوبوس‌ها برخلاف كتاب‌هاي مترو كه قالبي طنز آميز دارد، جدي است و در موضوعات مختلف از جمله شهري توليد مي‌شود. http://bookna.com/vdci.uaqct1auzbc2t

طرح کتاب شهر
در طرح جامع کتاب شهر، به جز اتوبوس‌ها سایر اماکن عمومی نیز برای گسترش کتابخوانی در نظر گرفته شده است.: «در فضاهای شهری زمان‌های زیادی به بطالت می‌گذرد. تجربه‌ای که در مطب‌های پزشکان درباره نشریات وجود داشت، این ایده را به ا نها داد که مردم در چنین مکان‌هایی از مواد خواندنی استقبال می‌کنند. در این طرح به عنوان مثال می‌توان باکس‌های کتاب را در اماکنی مانند سالن انتظار بیمارستان‌ها، آریشگاه‌ها و حتی نانوایی‌ها قرار داد تا مردم وقت خود را با خواندن کتاب پر کنند. بنابراین طرح کتاب شهر به یک معنا با اجرای طرح کتاب اتوبوس آغاز شده است اما کلیت آن هنوز به مرحله اجرا درنیامده است.  

( www.hamshahrionline.ir/News )

پيشنهاد :

·       ميتوان در اتوبوس علاوه بر کتاب ،روزنامه هم بگذاريم

·       در ايستگاه اتوبوس وصف نانواييها هم محلي براي کتاب خواني بگذاريم

·       در اتوبوس مي توان از فيلم هاي کمدي گذاشت تا مردم  شاد شوند

·       کتاب هاي جيبي را در مدارس نيز بگذاريم تا آنها نيز از ابتدا با فرهنگ کتاب خواني آشنا شوند

·       براي تشويق دانش اموزان نيز به آن ها کتاب هديه بدهيم

نتيجه گيري :

اين طرح  ميتواند باعث شود که مردم به فرهنگ کتاب خواني روي بياورند و اين که بايد مشکلات مردم  حل شود  تا مردم بتوانند کتاب بخوانند به اميدآن روزي که سرانه مطالعه در ايران بالا برود

منابع :

http://www.hamshahrionline.ir/News

  www.qudsdily.com/archive 

  www.magiran.com/npiview.,asp

  www.namaye.net

  www.khz.iplf.ir/news

 www.nojanserner.com

 www.lisiran.blofa.com

http://bookna.com/vdci.uaqct1auzbc2t

دانشگاه تهران

دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی

گروه کتابداری و اطلاع رسانی

ربات کتابدار

مربوط به درس:تاريخ اجتماعي کتابخانه ها

استاد:دکتر نادر نقشينه

تهيه کننده: هداغلامي

                    نيمسال اول تحصيلي  ۱۳۸۸-۱۳۸۷                                 

مقدمه

پدیده های الکترونیکی زندگی بشر را به طور کلی دگرگون کرده و رؤیای ادارات بدون کاغذ را به واقعیت نزدیک کرده است. در چنین محیطی همه چیز در حال دگرگونی است مسلما کتابخانه ها نیز همچون سایر نهادهای جامعه در عصر تکنولوژی و اطلاعات از این دگرگونی ها بی بهره نخواهند بود و با حجم عظیم اطلاعات و دانش روبه رو خواهند شد. "کتابخانه های رقمی" یا "کتابخانه های الکترونیکی" شکلی از کتابخانه های آینده خواهند بود که مواد اطلاعاتی آن ها را الواح های لیزری و شبکه های اطلاعاتی تشکیل می دهد.

وجود شبکه ها و پایگاههای بزرگ اطلاعاتی، افراد را از مراجعه به کتابخانه بی نیاز نخواهد کرد چرا که اطلاعات موجود در شبکه ها چنان وسیع و متنوع است که افراد کارآزموده نیز در استفاده از آن ناتوان هستند. با وجود ابزارهای پیشرفته ی جست و جودر اینترنت ،به ادعای یکی ازنشریات ۹۰درصد اطلاعات موجود در اینترنت ازدسترس جست جو گران دور می ماند و از سوی دیگر از آنجایی که آموزش، یک سرمایه گذاری دیربازده است، و هزینه های جست و جو و خرید اطلاعات در این گونه شبکه ها بسیار بالاست و دانش آموزان و دانشجویان و حتی استادان دانشگاه نمی توانند چنین، هزینه هایی را بپردازند، به همین دلیل کتابخانه ها می تواند با گزینش مواد آموزشی و تفکیک آنها از سایر اطلاعات در کم کردن هزینه و اتلاف وقت دانشجویان و دانش آموزان صرفه جویی کنند.

در مجموع کتابخانه های آینده باید محل تلاقی نیازهای استفاده کنندگان و انبوه اطلاعات پایگاهها باشند و کتابداران خود را برای رویارویی با دنیای عظیمی از اطلاعات و طیف وسیعی از نیازها و خواسته ها آماده کنند و با به خدمت گرفتن ابزارهای مناسب و بهبود سازو کارهای اطلاع یابی و اطلاع رسانی خود به رشد جوامع انسانی کمک کنند.  (1)

بنابراین در جامعه آینده کتابدارها نقشی فراتر از گذاشتن کتاب در قفسه ها ایفا خواهند کرد و با افزایش حجم اطلاعات وظایف آنها نیز سخت تر خواهد شد. از جمله ابزارهایی که می تواند کتابداران را در این زمینه یاری نماید ربات کتابدار است. برخلاف تصور عموم در صورتی که فرهنگ سازی صحیح برای استفاده از ربات ها در جامعه صورت گیرد آنها می توانند بدون اینکه تعداد شغل ها را کاهش داده و سبب ایجاد خسارت هایی شوند تنها به عنوان ابزارهایی کمکی در اختیار بشر برای تسهیل در انجام امور باشند . در این مقاله سعی شده است به این مطلب پرداخته شود.

ربات چیست؟

ريشه واژه ربات

لغت ربات در اکثر زبان‌هاي دنيا با همين تلفظ داراي معناي واحدي مي‌باشد. اين لغت اولين‌بار در خلال سال‌هاي 1920 تا 1930 در نمايشنامه‌اي با نام RUR ( Universal Robot  Rossmuse )نوشته "کارل کاپک" نويسنده چک‌اسلواکي به‌‌کار برده شد. در اين نمايشنامه بازيگران نقش موجوداتي مصنوعي و کوچک شبيه انسان را بازي مي‌کردند، که به‌طور مطلق تحت فرمان صاحب خود قرار داشته و دستوراتش را مو‌به‌مو اجرا مي‌کردند. اين موجودات ربات ناميده مي‌شدند که ريشه آن از لغت اسلاو (يعني اسلواکي‌يايي!) Robota به معناي "کارگر اجباري" است.(5)

ربات یک ماشین الکترو مکانیکی هوشمند است با خصوصیات زیر:
* می توان آن را مکرراً برنامه ریزی کرد.
* چند کاره است.
* کارآمد و مناسب برای محیط است.

قسمت های اصلی ربات‌ها
مغز که معمولاً یک کامپیوتر است.
محرک و بخش مکانیکی شامل موتور، پیستون، تسمه، چرخ‌ها، چرخ دنده‌ها و …
سنسور که می‌تواند از انواع بینایی، صوتی، تعیین دما، تشخیص نور، تماسی یا حرکتی باشد.
با این سه قسمت، یک ربات می‌تواند با اثرپذیری و اثرگذاری در محیط کاربردی‌تر شود

مزایای ربات ها
1- رباتیک و اتوماسیون در بسیاری از موارد می توانند ایمنی، میزان تولید، بهره و کیفیت محصولات را افزایش دهند.
2- رباتها می توانند در موقعیت های خطرناک کار کنند و با این کار جان هزاران انسان را نجات دهند.
3- رباتها به راحتی محیط اطراف خود توجه ندارند و نیازهای انسانی برای آنها مفهومی ندارد. رباتها هیچگاه خسته نمی شوند.
4- دقت رباتها خیلی بیشتر از انسانها است آنها در حد میلی یا حتی میکرو اینچ دقت دارند.
5- رباتها می توانند در یک لحظه چند کار را با هم انجام دهند ولی انسانها در یک لحظه تنها یک کار انجام می دهند

معایت ربات ها

1- رباتها درموقعیتهای اضطراری توانایی پاسخگویی مناسب ندارند که این مطلب می تواند بسیار خطرناک باشد

2- رباتها هزینه بر هستند

3- کاری که برای آن ساخته شده اند را انجام می دهند یعنی فقط قابلیت های محدود دارند. (3)

نهادینه کردن ربات در جامعه

علم رباتیک در اصل در صنعت به‌کار می‌رود و ما تأثیر آن را در محصولاتی که هر روزه استفاده می‌کنیم، می‌بینیم. که این تأثیرات معمولاً در محصولات ارزان‌تر دیده می‌‌شود.
ربات‌ها معمولاً در مواردی استفاده می‌شوند که بتوانند کاری را بهتر از یک انسان انجام دهند یا در محیط پر خطرفعالیت نمایند مثل اکتشافات در مکان‌های خطرناک مانند آتش‌فشان‌ها که می‌توان بدون به خطر انداختن انسان‌ها انجام داد، یا اینکه امروزه برای بررسی وضعیت داخلی راکتورها از ربات ها استفاده می شود تا تشعشعات رادیو اکتیو به انسانها صدمه نزند.

آنچه هم اکنون سبب نگرانی اذهان عمومی شده است آینده ای است که در پیش داریم . امروزه بیش از 1 میلیون ربات خانگی و بیش از 1.1 میلیون ربات در سراسر جهان وجود دارد و طبق آمار رسیده جمعیت رباتها به سرعت در حال افزایش است . کارشناسان رباتیک پیش بینی می کنند همانطور که رایانه های شخصی به سرعت در تمام جهان توسعه پیدا کردند ربات ها هم در زندگی شخصی مردم نفوذ می کنند.

آنچه مسلم است این است که ما نمی خواهیم ربات ها در آینده جای ما را بگیرند نمی خواهیم انسانها در آینده ربات ها را جایگزین همنوعانشان در خلاهای احساسی کنند ، بلکه ربات ها را تنها به عنوان ابزاری برای زندگی بهتر و آسانتر می خواهیم پس نباید اجازه دهیم این ابزارها نقشی فراتر از آنچه برای آن ساخته شده اند در زندگیمان ایفا کنند. برای این منظور باید قبل از آنکه کورکورانه جامعه را به استفاده از این ابزارها واداریم ، بستر مناسب برای ورود آنها به جامعه را فراهم کنیم ، باید برای نهادینه کردن مناسب این ابزارها در جامعه فرهنگ سازی کنیم و به کودکانمان نیز بیاموزیم که ربات ها اعضای جدید خانواده نیستند بلکه تنها ابزاری برای زندگی بهتر و آسوده تر هستند در غیر این صورت ما به دست خود برای خویش رقبایی قدرتمند ایجاد نموده ایم که در آینده ای نزدیک سبب خسارت های مادی و معنوی بسیار خواهند شد .

شاید مناسب باشد قبل از ساخت ربات هایی با کاربردها متفاوت رعایت قوانین رباتیک که در سال 1940 توسط آسیموف مطرح شد را در نظر داشته باشیم در این قوانین آمده است :

1- ربات ها نباید هیچگاه به انسانها صدمه بزنند.
2- رباتهاباید دستورات انسانها را بدون سرپیجی از قانون اوّل اجرا کنند.
3- رباتها باید بدون نقض قانون اوّل و دوم از خود محافظت کنند.

بنابراین مرز بین استفاده مناسب از ربات ها و استفاده غلط از آنها به اندازه یک بینش و فرهنگ سازی عظیم در جهت شناخت انسان و توانایی هایش و استفاده درست از ابزارهای پیشرفت و تکنولوژی است و اشتباه ما در این راه می تواند به بهای سنگینی تمام شود.

ربات کتابدار

همانطور که قبلا نیز بیان شد، با فرهنگ سازی صحیح و استفاده مناسب از ربات ها ، ربات کتابدار قرار نیست جای کتابداران را در کتابخانه بگیرد بلکه تنها انجام اموری را به عهده خواهد گرفت که زمان و انرژی بیهوده از کتابدار پر مشغله عصر تکنولوژی می گیرد .

Jaume نام ربات كتابداري است كه در آزمايشگاه هوش رباتيك از دانشگاه UJI اسپانيا به وسيله گروه محققان آن دانشگاه و به سرپرستي پروفسور P.del Pobil ساخته شده است.

  ربات مورد نظر، داراي ويژگيهايي مي­باشد كه اين قابليتها و توانمنديها عبارتند از:

1-   بینایی:

این روبات با دارا بودن دوربینها و سنسورها قابلیت مسیریابی در داخل کتابخانه برای سیستمهای باز و بسته را دارا مي­باشد.

2-   تشخیص کتابها (با دوربین):

 این روبات داراي قابلیت تشخیص و تمیز دادن کتابها از یکدیگر به کمک دوربینها می­باشد.

3-   کار شبانه­روزی:

این روبات علاوه بر فعالیت در ساعتهای اداری، قابلیت فعالیت و تشخیص کتابها را در شب نیز دارا است که موجب صرفه­جویی زیادی در زمان می­شود.

4-  بازوهای متحرک:

 این روبات دارای دو بازوی متحرک مي­باشد که قابلیتهای زیر را امکان­پذیر می­کند :

1- برداشتن کتابها از قفسه                                             

2- گذاشتن کتابها در قفسه مورد نظر  

3- جابجایی کتابها

4- مرتب کردن کتابها  (2)

ربات کتابدار در ایران

در ايران نيز براي  نخستين  بار «ربات كتابدار» توسط تعدادي  از دانشجويان  آموزشكده  شريعتي  نيشابور طراحي  شد.
اين  ربات با دريافت  اطلاعات،  كتاب  مورد نظر مراجعان  را از قفسه  انتخاب  و تحويل  آنها  مي دهد. همچنين  با دريافت  كتاب  از سوي  كاربر آن  را در قفسه  مربوطه  قرار داده  و اطلاعات  لازم  را در رايانه  ثبت  مي كند.(4)

تلاش های دیگری نیز برای ساخت ربات کتابدار در کشورمان صورت گرفته و این تلاش ها هم چنان ادامه دارد.به هر حال ورود ربات ها به زندگي ما پديده اي انکارناپذير است که بايد جامعه را براي استفاده مناسب از آنها آماده کرد.

منابع:

۱http://noorportal.net/394/579/580/11881.aspx

 ۲http://www.nlai.ir/Default.aspx?tabid=835 

۳http://www.forum.microrayaneh.com/viewtopic.php?f=13&t=50

۴http://www.hamshahrionline.ir/HAMNEWS/1382/820410/infor/ikabar.htm

۵http://www.robatsaz.com/index.php?Post=18

پانویس:

لازم به ذکر است شماره هایی که در مقابل بعضی از مطالب آمده ارجاع درون متنی به منابع پایانی است.